Deneme Nedir? Deneme-Makale farkı, Deneme-Sohbet farkı

Deneme Nedir?

Deneme yazarın bir konuda kesin sonuçlara ulaşmadan, kendi kendine konuşuyormuş havası taşıyan ve okuyucuyu düşünmeye yönlendiren yazılardır. 16. yüzyılda Fransız yazar Montaigne tarafından ortaya çıkarılmıştır. Montaigne yazdığı esere Denemeler adını vermiştir. Sonrasında bu tür gittikçe yaygınlaşmaya başlamıştır. Ancak deneme zor bir türdür. Öncelikle yazarının engin bir kültürünün ve bilgi birikimin olması şarttır. Aynı zamanda deneme başka türlere de yaklaştığı için sınırlarının hassasiyetine de dikkat etmek gerekir. Türk Edebiyatı’nda Tanzimat’la birlikte görülen türün Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı’nda başarılı örnekler verdiğini söyleyebiliriz. Türk Edebiyatı’nda deneme türünde yazılmış ilk eserler olarak Ahmet Haşim’in “Bize Göre” “Gurebahane-i Laklakan” kitaplarını sayabiliriz.  (düşkün leylek evi)

  1. Öne sürülen düşüncelerin kanıtlanma zorunluluğu yoktur.
  2. Kanıtlama zorunluluğu olmadığından kesin yargılara varılmaz.
  3. Yazar kendi kendine konuşuyormuş havası verir. Bu nedenle samimiyeti yüksektir.
  4. Deneme yazılması en zor türlerdendir. Çünkü hem diğer türlere yakınlığı vardır hem de yazarının geniş bir kültür birikimi olması gerekir. Anlatım sırasında yazar çeşitli bilim dallarından, felsefeden, öğretilerden yararlanmak durumundadır.
  5. Deneme de amaç okuyucuyu düşündürmeye sevk etmektir.
  6. Deneme her konuda yazılabilir.

Serbest bir konuda düşündürücü, öğretici, yazarın içtenliğine sahip inandırıcılığı olan metin türüne deneme denir. Denemede, yazarın samimi bir üslupla kendi kendine konuşuyormuş havası vardır. Deneme yazılması zor bir türdür. Çünkü üslubu bakımından birçok türe yaklaşır. Deneme makale, fıkra ve sohbet ile benzerlikler taşır. Bu türleri birbirinden ayıran ince ayrıntılar vardır.

Denemenin özellikleri:

*Denemede her şey, yazarın kişisel duygu ve düşüncelerinden hareketle yazılır.

*Deneme konu bakımından sınırsızdır. Hemen hemen her konuda deneme yazılabilir.

*Denemenin diğer türlerden en önemli farklılıklarından biri de dil ve söyleyiş özellikleridir.

*Denemede açık, duru ve akıcı bir anlatım vardır.

*Denemelerde kullanılan dil işlevleri genellikle göndergesel ve heyecana bağlı işlevlerdir.

*Deneme yazarı içten bir üslupla kendi kendine konuşuyormuş gibi yazar.

Denemeyi ilk kez 16. Yüzyılda bu türe ismini de veren Montaigne yazmıştır. Eserinin adına Essais yani Denemeler demiştir. Montaigne den sonra bu türde başarılı örnekler vermiş bir diğer sanatçı ise Francis Bacon’dur. Türk edebiyatında ilk kez Servet-i Fünun döneminde yazılan deneme başarılı örneklerini ise cumhuriyet dönemi edebiyatında kazanmıştır. Türk edebiyatında bu türde başarılı örnekler vermiş sanatçıların başında Ahmet Haşim gelmektedir. Ahmet Haşim’in “Bize Göre” ve “Gurebahane-i Laklakan” adlı eserleri bu türdeki başarılı örneklerdendir. Yine bu türde tanınmış bir diğer sanatçılardan bazıları ise Nurullah Ataç ve Salah Birsel’dir.

Cumhuriyet Dönemi’nde Deneme

Edebiyatımız Batı etkisine girince bir çok türü bünyesine katmıştır. İlk zamanlarda ortaya konulan eserler  başarılı olmasından ziyade ilk örnekler olması açısından önem taşımıştır. Cumhuriyet Dönemi’nde ise bu türler hem kalite olarak yükselmiş hem de halk tarafından kabul görmüştür. Deneme de bu türlerdendir. Türk Edebiyatı’na Tanzimat Edebiyatı ile giren denemenin en başarılı örnekleri Cumhuriyet Dönemi’nde verilmiştir. Cumhuriyet Dönemi’nde ortaya konulan denemelerde, düşüncenin geliştirilerek ortaya konulmasından ziyade konuşma dilinin düşünce diline dönüştürme çabası dikkat çekmektedir. Dilin daha anlaşılır ve üslubun samimiyetinden dolayı bu dönem denemelerin okunma oranı yüksek olmuştur. Bu dönem denemelerinde ve diğer öğretici metinlerde Türkçe, Arapçanın ve Farsçanın üzerindeki etkisini kırmıştır. Milli Edebiyat’tan itibaren dilde yapılmak istenen sadeleşme hareketinin başarıya ulaşması Cumhuriyet Dönemi’nde sağlanmıştır. Çünkü kurulan yeni devletin politikası da bu yönde olduğundan edebiyatta ve dilde millileşme hızlanmıştır. “Bu dönemde yazı dilinin konuşma diline yaklaştırılması gayretlerinin de başarıya ulaştığını görüyoruz. “  Türk Edebiyat’ında yazılmış denemeleri konularına göre ayırmak mümkündür: edebiyat konulu denemeler, felsefe konulu denemeler, siyasi konulu denemeler, şehir konulu denemeler, psikoloji konulu denemeler…

Deneme ile Makale arasındaki farklılıklar:

–          Makalede ele alınan konuların kanıtlanması gayesi varken deneme türünde anlatılan konuların kanıtlanma amacı yoktur.

–          Makalede anlatılan düşünce ve konular kesin bir dille sonuçlanırken deneme türünde böyle bir zorunluluk yoktur.

–          Makalenin üslubu denemeye göre daha ciddi ve kurallıdır.

–          Denemenin dili daha süslü ve sanatlı olabilirken makalenin dili daha açık ve anlaşılırdır.

Deneme ve Sohbet arasındaki farklılıklar:

-Sohbette yazar okuyucuyla sohbet ediyormuş havası katarak daha etkili olmaya çalışırken bu durum denemede görülmez.

Makale Nedir?

Hatıra Nedir?

Günlük Nedir?

Mektup Nedir?

Fıkra Nedir?

Hakkında Admin

5 yorum

  1. bu ne ya denem e fıkra yok mu onların arasındaki fark ya offffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffffff

  2. ezberle babam ezberle canım çıktı matematik 3 senedir aralıksız seri 100 türkçe kötü sayısalcılara türkçe öğretmeyin kardeşim ben doktor olcam nedem türkçeyi.(Ameliyatta adamı öldür-eyaz-dım.yaklaşma mı deycem) halla halla tamam kolay gelsin :)))

  3. Hastayı kaybettik ama üzülmeyin , Dağlar denize paralel . 🙂 🙂

    (Coğrafya)

  4. Arkadaşlar ben verimli tekrar yapamıyorum ne önerirsiniz acaba ? 🙁

  5. gerçekten saolun genjlerr

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

x

Check Also

Anlatım Bozukluğu Sunum

Anlatım bozukluğu konusunu slayt olarak bilgisayarınıza indirebilir ve akıllı tahtada anlatım bozukluğu sunumunu derslerinizde kullanabilirsiniz. ...