Destan Nedir?

Bir milleti derinden etkileyen ve uzun yıllar iz bırakacak büyük bir savaş, doğal afet, göç, yiğitlik gibi durumların uzun bir şekilde manzum olarak anlatılmasına destan denir. Hemen hemen her milletin destanı vardır. Dünyada bilinen ünlü destanlar şunlardır: Yunanların İliada ve Odysseia, Finlerin Kalevala, Almanların Nibelungen, Hintlerin Ramayana, Fransızların Chanson de Roland, Sümerlerin Gılgamış, İranlıların Şehname, Rusların İgor …

Destanların Genel Özellikleri

  1. Destanlar oluştuğu toplumun özelliklerini yansıtır.
  2. Destanlar son derece olağanüstü durumlarla süslenmiştir.
  3. Destanlar genellikle manzum olarak oluşturulmuştur.
  4. Destanlar anonimdir. Kimin söylediği belli değildir.
  5. Destanlar gerçek bir olaydan hareketle uzun yıllar anlatılarak oluşturulmuştur.
  6. Destanlar sade bir dille anlatılır.
  7. Destan kahramanları seçkin kişilerden oluşur ve bu kişiler olağanüstü özelliklerle kuşatılır.
  8. Destanlar doğal ve yapay olarak ikiye ayrılır
  1. Doğal Destanlar: Doğal destanlar toplumların tarihinde derin izler bırakan olaylar sonrasında oluşan ve üç aşamadan geçen destanlardır. Bu aşamalar şunlardır: oluş sahası, yayılış safhası ve derlenme safhası. Oluş safhasında destana konu olan olay gerçekleşir. Yayılış safhasında ise bu olay toplum arasında nesiller boyu sözlü olarak anlatılarak uzun yıllar yaşatılır. Bu aşamada destana olağanüstü özellikler yüklenir. Derlenme aşamasında ise bir araştırmacı halk dilinde sözlü olarak yaşayan bu destanı toparlayarak yazıya aktarır. Doğal destanların sözlü olması nedeniyle anonim olduğunu söyleyebiliriz.
  2. Yapay (Yapma) Destan: Milletlerin tarihinde iz bırakan bir olayın sanatçılar tarafından destan özelliklerini barındıracak bir şekilde oluşturulmasına yapay destan denir. Doğal destanlarda anlatılan olayın binlerce yıl önce olmasına rağmen yapay destanlarının konusu yakın bir tarihte yaşanmış olabilir. Yapay destanlar doğal destanlar gibi üç safhada oluşmaz. Sanatçı tarafından yazıldığı için anonim değildir, yazarı bellidir. Yapay destanlara örnek olarak, Çanakkale Şehitlerine -Mehmet Akif Ersoy, Üç Şehitler Destanı- Fazıl Hüsnü Dağlarca, Kuvayi Milliye Destanı- Nazım Hikmet Ran verilebilir.

Her milletin ilk edebiyat ürünleri genellikle destan olmuştur. Türklerin de ilk edebiyat ürünleri destan olmuştur. Türklerin savaşçı özelliklerinin olması destan konusu olarak zengin içeriklere sahip olunması mümkün olmuştur. Destanlarda birçok mitolojik öğe bulunur. Türklerin mitolojik öğeleri genellikle at, ışık, ağaç, ok, kadın, bozkurt olmuştur. Bu motiflerin Türk destanlarında fazlasıyla kullanıldığını görebiliyoruz.  Türk destanlarının nazım birimi dörtlük olmuştur. Hece ölçüsü kullanılan destanlarda Türk milletinin tarihte yaşadığı olaylar anlatılır. Bu bakımdan Türk destanlarının aynı zamanda Türk tarihini de yansıttığını söyleyebiliriz. Bu nedenle Türk tarihi için destanlar büyük bir kaynak teşkil etmektedir. Biz destanlar sayesinde o dönemde yaşamış Türklerin neler hissetiklerini, inançlarını, düşüncelerini, yaşamlarını bugün inceleyebiliyoruz.

Türk destanlarının kaynakları ise bugün daha çok Çin ve İran tarihinden öğrenilebilmektedir. Yine elimizde olan parçaların birleştirilmesi yoluyla da destanlarımızın anlamlandırılması yapılmaktadır. Bu ürünlerin sözlü olması destanların kaynaklarına ulaşma noktasında güçlük yaratmaktadır. Bazı bilim adamlarının sözlü destanları yazıya geçirme çalışmaları da elimizdeki bilgilerin oluşmasını sağlamıştır. Ancak yine de Türk destanları tam olarak kayda geçirilmiş değildir. Türk destanlarının uzun yıllar sonra yazıya geçirilmeleri nedeniyle bu destanların orijinal halleri bilinmemektedir.

Türk destanlarını İslamiyet’ten önceki Türk destanları ve İslamiyet’ten sonraki Türk destanları olarak iki başlıkta inceleyebiliriz.

İslamiyet Öncesi Türk Destanları

1.Altay  –  Yakut

  Yaratılış  Destanı

2.Sakalar  Dönemi

  a.Alp  Er Tunga  Destanı

  b.Şu Destanı

3.Hun   Dönemi

  Oğuz  Kağan  Destanı

4.Köktürk   Dönemi                                                                           

  a.Bozkurt Destanı

  b.Ergenekon Destanı

5.Uygur   Dönemi

Türeyiş Destanı

Göç Destanı

İslamiyet Sonrası Türk Destanları

1.Karahanlı   Dönemi  Satuk Buğra  Han  Destanı 

2.Kazak-Kırgız  Kültür  Dâiresi  Manas   

3.Türk-Moğol  Kültür  Dâiresi   Cengiz-name 

4.Tatar-Kırım     Timur ve Edige Destanları 

5.Selçuklu-Beylikler ve  Osmanlı  Dönemleri 

a. Seyid  Battal Gazi  Destanı  b. Danişmend  Gazi   Destanı  c.Köroğlu  Destanı

Dünya Edebiyatındaki Doğal ve Yapma Destanlar

Doğal Destanlar:

  • Yunan edebiyatı:     İlyada ve Odysseia
  • İran Edebiyatı:        Şehname
  • Fin Edebiyatı:         Kalevela
  • Hint Edebiyatı:        Mahabharata – Ramayana
  • Alman Edebiyatı:     Nibelungen
  • İngiliz Edebiyatı:    Beowulf
  • Rus Edebiyatı:          İgor
  • İspanyol Edebiyatı:    La Cid
  • Fransız Edebiyatı:     Chansen de Röland

Yapma Destanlar:

  • Latin Edebiyatı:     Aeneis (Vergilius)
  • Fransız Edebiyatı: Henriade (Voltaire)
  • Portekiz Edebiyatı: Os Lusiadas (Camoens)
  • İngiliz Edebiyatı: Kaybolmuş Cennet (J. Milton)
  • İtalyan Edebiyatı: Kurtarılmış Kudüs (T. Tasso)  – İlahi Komedya (Dante)  –  Çılgın Orlando (Ariosto)
  • Türk Edebiyatı: Çanakkale Şehitlerine -Mehmet Akif Ersoy, Üç Şehitler Destanı- Fazıl Hüsnü Dağlarca, Kuvayi Milliye Destanı- Nazım Hikmet Ran verilebilir.

Destan konulu slaytı indirmek için TIKLAYINIZ

Hakkında Admin

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

x

Check Also

13. ve 14. Yüzyıllarda Coşku ve Heyecanı Dile Getiren Metinler

Anadolu’da 13 ve 14. yüzyıllar Beylikler Dönemi olarak adlandırılır. Bu dönemde Osmanlı Devleti hızlı bir ...