Koşma Nedir? Koşmanın Özellikleri

Halk edebiyatı nazım şekilleri arasında en çok sevilen ve en sıklıkla kullanılan nazım şekli koşmadır. İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatında yer alan koşuk türünün aşık tarzı halk şiirindeki devamı ve karşılığıdır. İslamiyet öncesinde birtakım törenlerde o dönemin din adamları tarafından kopuz eşliğinde söylenen koşuklar, İslamiyet sonrasında da aşıklar tarafından saz eşliğinde söylenmiştir. Divan edebiyatı denilince nasıl ki akla gazel geliyorsa halk edebiyatı denildiğinde de akla gelen ilk şiir türü koşmadır. Özellikle koşmanın aşk ve güzellik konularını dile getiren güzelleme çeşidi gazele tema olarak çok benzer. Bu nedenle gazelin halk edebiyatındaki karşılığı olarak koşma akla gelmektedir. Koşmalar dini konular dışında genelde her türlü temada söylenmiştir. Genel olarak; aşk, doğa, ölüm, sevgi, güzellik, yalnızlık, kahramanlık, yiğitlik konuları işlenmiştir.

Koşma kelimesi “Koş-” fiilinden türemiştir. “Koş-” fiili edebiyat dilinde türkü söylemek manasına gelmektedir. Hatta Divan-ü Lügat’it Türk’te “Koş” kelimesi türkü söylemek manasında anlatılmıştır.

Koşmanın özellikleri şunlardır:

  1. Koşmalar 3-6 dörtlük arasında değişir.
  2. Hece ölçüsüyle yazılan koşmalar genellikle hecenin 8’li ve 11’li kalıbıyla yazılır. Koşmalarda daha çok hecenin 11’li kalıbı tercih edilmiştir.
  3. Koşmalarda aşk, ayrılık, doğa, savaş, kahramanlık gibi konular işlenir.
  4. Koşmaların dili son derece sadedir.
  5. Son dörtlükte şairin mahlası yer alır.
  6. Koşmaların kafiye şeması aaab(abab), cccb, dddb, eeeb şeklindedir.
  7. Koşmalarda genellikle yarım kafiye kullanılmıştır.
  8. Konularına göre güzelleme, koçaklama, taşlama ve ağıt isimlerini alır.
  9. İslamiyet öncesi koşuk söyleme geleneğinden türemiştir.
  10. Divan edebiyatındaki gazelin halk edebiyatındaki karşılığıdır.
  11. Koşmalarda benzetme sanatı çokça kullanılır. Özellikle sevgili ceylana benzetilir sık sık.
  12. Koşmalar saz eşliğinde söylenmiştir.

Konularına göre koşmalar dört başlıkta toplanır: güzelleme, koçaklama, taşlama, ağıt…

Güzelleme: Lirik temalı koşmalardır. Genellikle aşk, ayrılık, özlem, doğa gibi duygulara hitap eden koşma türüdür. Halk edebiyatında güzellemelerin en güzel örneklerini Karacaoğlan vermiştir. Güzellemelerin Divan Edebiyatındaki karşılığı gazeldir.

Ayrıntılı Bilgi İçin Ayrıca Bkz. > Güzelleme

Koçaklama: Savaş, kahramanlık ve yiğitlik konularını işleyen koşmalardır. Türk Halk Edebiyatında koçaklamaların en güzel örneklerini Köroğlu  ve Dadaloğlu vermiştir.

Taşlama: Bir durumu eleştiren, toplulukların ya da kişilerin aksaklıklarını eleştiren, iğneleyen koşma türüdür.

Ağıt: İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatında saguların halk edebiyatındaki karşılığı ve devamıdır. Bir kişinin ölümünü ve ölümünden duyulan üzüntüyü dile getiren şiirlerdir. Ağıtın Divan Edebiyatındaki karşılığı mersiyedir.

Hakkında Admin

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

x

Check Also

Halk Hikayesi – Halk Hikayelerinin Özellikleri

Toplumda derin izler bırakan bir aşk, kahramanlık gibi olaylar sonrasında sözlü olarak yayılan ve gelecek ...