Kutadgu Bilig

Türklerin İslamiyet’i kabul etmesinden sonra XI.yüzyılda ortaya konulan ilk eser, Yusuf Has Hacip’in tahminen 1070 yılında yazdığı “Kutadgu Bilig” adlı eserdir. Bu eser Karahanlılar’ın hükümdarı Tabgaç Uluğ Buğra Karahan’a sunulmuştur. Kitap mutluluk veren bilgi anlamına gelir. Kitabın giriş kısmında Yusuf Has Hacip, okuyana kutlu olsun ve yol göstersin diye kitaba Kutadgu Bilig adını verdiğini söyler. “Kutadgu Bilig” aynı zamanda siyasetname özelliği taşır. Eserin Fars etkisi taşıdığı söylenebilir.

Mesnevi türünde yazılan eser 6645 beyitten oluşur. Aynı zamanda Türk Edebiyatı’nda yazılmış ilk mesnevi olma özelliği taşır Kutadgu Bilig. Eserde aruz ölçüsünün Fa û lün /Fa û lün /Fa û lün /Fa ûl kalıbıyla yazılmıştır. Arapça ve Farsçanın, Türkçe üzerinde etkili olduğu dönemde eserin Türkçe yazılmış olması önem taşımaktadır. Yusuf Has Hacip, Türkçeyi çok iyi kullanmıştır. Kitabın bazı bölümlerinde Türkçeyi öven sözlerine rastlamak mümkündür.

Kutadgu Bilig’te Yusuf Has Hacip dünyada ve ahirette kişinin mutluluğa ulaşmasının yollarını anlatırken daha çok devlet adamlarında olması gereken özellikler üzerinde durmuştur. Bu bakımdan didaktik bir özellik taşıyan eser, dört kişi ve dört kavram üzerinden anlatıldığı için aynı zamanda alegorik bir eser olma  özelliği  de taşır. Bu dört kişi ve kavram şudur:

Hükümdar Kün Togdı, Adaleti,

Vezir Ay Toldı, Mutluluğu,

Vezirin oğlu Ögdülmiş Aklı,

Vezirin oğlunun arkadaşı Odgurmuş, Akıbeti temsil etmektedir.

Yusuf Has Hacip, yukarıda verilen dört kişi ve kavram üzerinde durarak, bu dört kişinin konuşmaları, hayatları ve özellikleri üzerinden eserini oluşturmuştur. Bu bakımdan eser, sosyal ve siyasi olarak önemli bilgiler içerir. Kutadgu Bilig özellikleri aşağıdaki gibidir:

Kutadgu Bilig’in Özellikleri

  1. İslamiyet etkisindeki Türk Edebiyatı’nın ilk eseridir.
  2. Yusuf Has Hacip tarafından yazılarak Tabgaç Uluğ Buğra’ya sunulmuştur.
  3. İlk siyasetname örneği olarak kabul edilir.
  4. Türk Edebiyatı’nda aruz ölçüsünün ilk örneğidir.
  5. Türk Edebiyatı’nda mesnevi türünün ilk örneğidir.
  6. 6645 beyitten oluşmaktadır. Eserde yer yer dörtlükte bulunmaktadır.
  7. Sembolik öğeler taşımasından dolayı alegori özelliği taşır.
  8. Eserde yalın bir Türkçe kullanılmıştır. (Hakaniye Türkçesi)
  9. Eser didaktik özellikler taşır.
  10. Atasözü gibi özlü sözlere yer vermesinden dolayı, Türk kültürü açısından önemli bir değeri vardır.
  11. Eserde karşılıklı konuşmaların olmasından dolayı bir tiyatro havası da vardır.

Yusuf Has Hacip: 11.yüzyılda kültür merkezi olarak kabul edilen Balasagun şehrinde doğmuştur. Bundan dolayı “Balasagunlu Yusuf” olarak da tanınır. İyi bir eğitimden geçen Yusuf Has Hacip, Kutadgu Bilig adlı eserini hükümdara sunduktan sonra devlette önemli görevlere getirilmiştir. İslamiyet etkisine giren Türk Edebiyatı’nda ilk eser örneğini vermiştir. Yine aynı şekilde Türk Edebiyatı’nda mesnevi türünü ve aruz ölçüsünü ilk kez o kullanmıştır.

1077 yılında Kaşgar’da vefat eden Yusuf Has Hacip’in türbesi de bu şehirde bulunmaktadır.

Hakkında Admin

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

x

Check Also

13. ve 14. Yüzyıllarda Coşku ve Heyecanı Dile Getiren Metinler

Anadolu’da 13 ve 14. yüzyıllar Beylikler Dönemi olarak adlandırılır. Bu dönemde Osmanlı Devleti hızlı bir ...