Mani Nedir

Konumuza “Mani nedir?” sorusu ve cevabıyla başlamak doğru olacaktır. Anonim halk şiirinin ve hatta Türk halk şiirinde en çok kullanılan ve sadece tek dörtlükten oluşan, kafiye şeması “aaxa” şeklinde olan her türlü konunun işlenebileceği nazım şekline mani denir.

Maniler yukarıda da belirtiğimiz gibi daha çok aşk olmak üzere hemen her konuda yazılabilmektedir. Mani geleneği Anadolu’nun birçok bölgesinde yaygın bir şekilde görülmekle birlikte bölgelere göre farklı isimler de almaktadır. Günümüzde mani örneklerini Ramazan aylarında davulcular tarafından özellikle dini maniler şeklinde sıklıkla görmekteyiz. Bu kadar yaygın bir nazım şekli olan maninin özellikleri ve maninin çeşitleri bu konuda önemli bir yer tutmaktadır.

Mani Özellikleri

  1. Maniler tek dörtlükten oluşur. Ancak daha 4 dizeden fazla olan maniler de bulunmaktadır.
  2. Farklı hece sayılarında da olan maniler olmasına rağmen manilerin çok büyük çoğunluğu 7’li hece ölçüsüyle yazılır.
  3. Manilerin kafiye şeması xxax şeklindedir.
  4. Manilerin ilk iki dizesi doldurma dizedir. Manilerde asıl söylenmek istenenler 3 ve 4. dizelerde söylenir. İlk iki dizeyle son iki dize arasında pek anlam bağlantısı bulunmaz.
  5. Manilerin kısa olması ve ilk dizesiyle son iki dizesi arasında anlam bağlantısının olmaması mani yazımını kolaylaştırmıştır.
  6. Maniler Divan Edebiyatı’ndaki tuyuğların karşılığı olarak kabul görür.
  7. Manilerin söyleyeni belli değildir.
  8. Türk toplumunda mani söyleme geleneği yaygındır.
  9. Manilerin kendine özgü bir ezgisi vardır.
  10. Mani okuyan kişilere ise “manici, mani yakıcı” gibi adlar verilir.
  11. Maniler şekillerine göre 4 başlıkta incelenir.

Mani Çeşitleri

Manilerin şekillerine göre 4 çeşidi vardır: düz mani, kesik(cinaslı) mani, yedekli(artık)mani, deyiş. Mani çeşitleri ile mani örnekleri aşağıda yer almaktadır.

Düz (Tam) Mani

En çok kullanılan mani çeşididir. 7’li hece ölçüsüyle yazılır. Dört mısradan oluşan düz maniler xxax şeklinde kafiyelenir. Mani dediğimizde aklımıza gelen mani tipidir.

Kesik (Cinaslı) Mani

Kesikli manilerin ilk dizesinin hece sayısı eksiktir. İlk dizesi anlamlı ya da anlamsız bir sözcük veya söz grubundan oluşur. İlk dizede kullanılan sözcükler aynı zamanda cinaslı kafiyeyi de oluşturur. Bu nedenle bu tür manilere cinaslı mani de denir.

Bağ bana

Bahçe sana bağ bana

Değme zincir kâr etmez

Zülfün teli bağ bana

Yedekli (Artık) Mani

Yedekli ya da artık maniler düz manilerin sonuna iki dizenin daha eklenmesiyle oluşur. Yedekli manilerde ilk dizelerin de bir anlamı vardır. Düz maniye eklenen son iki dize de kafiyeye uyar.

Ağlarım çağlar gibi

Derdim var dağlar gibi

Ciğerden yâreliyim

Gülerim sağlar gibi

Her gelen bir gül ister

Sahipsiz bağlar gibi .

Karşılıklı Mani (Deyiş)

Karşılıklı olarak iki kişinin söylediği manilere “karşılıklı mani” denilmektedir. Karşılıklı manide söylenen sözler soru-yanıt olarak karşılıklı atışıyormuş hissi verir.

Adilem sen naçarsın
İnci mercan saçarsın
Dünya deniz olanda
Gönlüm nere kaçarsın

Ağam derim naçarım
İnci mercan saçarım
Dünya deniz olunca
Ben kuş olup kaçarım

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*