Kinaye, Kinaye Nedir? Kinaye Örnekleri, Kinayeli Söyleyiş

Çoğu zaman benzetme amacının dışında bir sözcüğün hem gerçek anlamına hem de mecaz anlamına gelecek şekilde çift anlamlı bir şekilde kullanılmasına değinmece ya da kinaye denir.

“Kinayeli söyleyiş” dilimizde ve edebiyatta sıklıkla kullanılan, anlamı güzelleştiren bir sanat olarak gösterilir. Halk arasında; bir sözün üstü kapalı bir şekilde ifade edilmesi, alaya alınması, şakaya vurulması durumlarında “Kinaye yapmak” şeklinde kullanımı da mevcuttur. Kinaye sanatı konusunda dikkat edilmesi gereken hususun başında bir sözcüğün hem gerçek hem de mecaz anlamda kullanılmasıyla birlikte ağırlıklı olarak mecaz anlamın ön plana çıkmış olması gelmesidir. Atasözü ve deyimlerde kinaye örnekleri görmek oldukça yaygın bir durumdur. Değinmece ve kinayeli atasözleri örnekleri aşağıda yer almaktadır.

Kinaye Sanatı Örnekleri

Örnek 1

Ey benim sarı tamburam
Sen ne için inilersin
İçim oyuk derdim büyük
Ben onun’çün inilerim.” 

Pir Sultan Abdal’ın yukarıdaki dörtlüğünde geçen sazın belirtmiş olduğu “içim oyuk” ifadesi hem gerçek anlamda doğrudur hem de mecaz anlamda dert içinde olmak manasında kullanılmış. Hem mecaz hem de gerçek anlamda kullanılan bu sözcükler değinmece sanatına örnektir.

Örnek 2

Yaşlı dayı mavi gözlerini dünyaya yumdu.

Yukarıdaki cümlede yer alan “Gözlerini yummak” ifadesi hem gerçek anlamda gözlerin kapanması hem de mecaz anlamda ölmeyi ifade ettiğinden kinaye sanatı örneğidir.

Örnek 3

Dadaloğlu’m der ki belim büküldü 
Gözümün cevheri yere döküldü

Yukarıda yer alan dizelerdeki “Belim büküldü” ifadesinde belin bükülmesi gerçek anlamda kullanılabileceği gibi işlerin, hayatın zorlaştığını ifade etmesi bakımından da mecaz anlamlıdır. Bu nedenle “Belim büküldü” kinayedir.

Kinayeli Atasözleri Örnekleri

Birçok atasözünde kinaye sanatının kullanıldığını daha önceden de belirtmiştik. Kinayenin yer aldığı atasözleri örnekleri şu şekildedir:

Örnek 1

*Mum dibine ışık vermez.

Yukarıdaki atasözünde mumun dibine ışık veremeyeceği gerçek anlamdır. Ancak mecaz anlamda da örneğin durumu iyi olan birinin yakınlarına fayda sağlamayacağı ifade edildiğinden mecazdır. Hem mecaz hem de gerçek anlamda kullanıldığı için kinaye örneğidir.

  • Hamama giren terler.
  • Damlaya damlaya göl olur.
  • Yuvarlanan taş yosun tutmaz.
  • İşleyen demir pas tutmaz.
  • Ateş düştüğü yeri yakar.
  • Taşıma su ile değirmen dönmez.
  • Ayağını yorganına göre uzat.

Ayrıca Bkz -> Edebi Sanatlar

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*