Kafiye şeması, kafiye düzeni, uyak örgüsü, kafiye şeması nedir, kafiye düzeni nedir, uyak örgüsü nedir, kafiye şeması örnek

Kafiye Şeması

Kafiye şeması, şiirde ahengi sağlamak için kullanılan unsurlardan birisidir. Dize sonlarındaki kelimeler arasındaki benzerliklere göre bir gruplandırma yapışmasına kafiye şeması; kafiye düzeni ya da uyak örgüsü denir.

Dize sonlarındaki kafiye benzerliklerine dizeler gruplandırılırken genellikle a harfinden başlamak üzere harflendirme yapılır. Örneğin bir dörtlüğün sonundaki kafiyelere göre a, a, a, b şeklinde düzen oluşturulabilir.

NOT: Şiirdeki kafiye düzenine göre Türk şiirinde çeşitli nazım biçimleri oluşur.

Türk şiirinde en çok kullanılan kafiye şeması çeşitleri şu şekildedir:

Kafiye Şeması

a) Düz Kafiye

Bir dörtlükteki dizelerin a,a,a,a ya da a,a,a,b şeklinde sıralanmasına düz kafiye denir. Görüldüğü gibi ilk üç dize ya da dört dizenin tamamında bir benzerlik söz konusudur.

Gene bülbül bilir gülün hâlinden
Yeter deli oldum yârin elinden
Âşık aşıp gelir yaya belinden
Yardan bize gel olduğu zamandır

b) Çapraz Kafiye

Bu kafiye düzeninde ise çaprazlama bir şekilde birinci ve üçüncü dize ile ikinci ve dördüncü dize arasında bir ses benzerliği vardır. Çapraz kafiyenin düzeni şu şekildedir: a,b,a,b

El gibi dolaşma Anadolu’nda,
Arkadaş, yurdunu içinden tanı.
Dinle bir yosmayı pınar yolunda,
Dinle bir yaylada garip çobanı

c) Sarma Kafiye

Bu kafiye şemasında birinci ile dördüncü dize, ikinci dile ile üçüncü dize arasında bir benzerlik söz konusudur. Yani bir ve dördüncü dize ikinci ve üçüncü dizeyi sardığından bu düzene sarma ya sarmal kafiye denir.

Bozkırın ortası bir kara duman
Bitmez yelleri, soğuğu bitmez
Yaz bahar gelmeden kar kalkıp gitmez
Bulutlu göklere ağlıyor aman

d) Mani Tipi Kafiye

Türk edebiyatında yaygın bir nazım biçimi olan ve tek dörtlükten oluşan manilerin kafiye şeması olan a,a,x,a şeklindeki düzen şiirlerde karşımıza çıkmaktadır.

Arabası sürgülü
Saçları da örgülü
Babasından istedim
Güzel yüzlü sümbülü

e) Örüşük Kafiye

Üç dizeli bentlerde kullanılan ve ilk örnekleri Servet-i Fünun döneminde verilmiş bir uyak örgüsü çeşididir. Örüşük kafiye şu şekilde  olur: aba, bcb, cdc

Mavi bir gölge uçtu pencereden
Baktım: âvâre bir küçük kelebek
Yarama geldi kim bilir nereden

Belli yorgundu; bir veremli çiçek>
Gibi serpildi lambanın yanına
Bir duman uçtu, gitti titreyerek…

Anladım kıydı yavrucak canına
Söyle ey mavi gölge, söyle eğer
Bir ölümden de çok fenaysa bana,

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK YAZILAR
PDF / Slayt
9.Sınıf Ders Konuları
TYT Türkçe 
AYT Edebiyat

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.