Halk hikayesi, halk hikayeleri, halk hikayesi nedir, halk hikayeleri nedir, halk hikayesi özellikleri, halk hikayeleri özellikleri

Halk Hikayesi (Halk Hikayeleri Özellikleri – Örnekleri)

Sözlü olarak halk arasında yaşayan, çoğu zaman gerçekliğe yakın aşk ve kahramanlık gibi olaylara dayalı hikayelere “Halk hikayesi” ya da “Halk öyküsü” denir. Halk hikayelerinin oluşumunda destanlar önemli rol oynamıştır. En eski anlatım geleneğimiz olan destanlar yerini zamanla halk hikayesi geleneğine bırakmıştır. Bu nedenle halk hikayeleri için destan ile modern hikayeciliğin arasındaki bir köprüdür yorumu yapılabilmektedir.

Türk edebiyatında özellikle 16. yüzyılda Anadolu’da halk arasında bu hikayelerin yaygınlaştığı görülür. Genel olarak halk hikayeleri destan geleneğinin bir devamı olarak görülür. Özellikle 15. yüzyıldan sonra destan geleneğinin kaybolduğu ve onun yerine halk arasında bu hikayelerin anlatıldığı bilinir. Halk hikayeleri destanın devamı niteliğinde olduğu için yer yer destansı özellikler gösterdiği görülür. Türk edebiyatında destandan halk hikayesine geçiş eseri olarak “Dede Korkut Hikayeleri” kabul görür. Dede Korkut Hikayeleri hem halk hikayesinin hem de destanların özelliğini taşır. Bu da eserin geçiş dönemi eseri olduğunu gösterir. Halk hikayeleri aynı zamanda araştırmacılar tarafından hikayeye ve romana geçiş eserleri şeklinde yorumlanır.

Halk hikayelerinin merkezinde belirli kahramanlar rol alır. Bu kahramanlar artık halka mal olmuştur. Halk hikayelerini ise genellikle aşıklar anlatmıştır. Ellerindeki sazla halk hikayelerini anlatan aşıklar, hikayeleri nazım-nesir karışık bir şekilde anlatmıştır. Kahramanların birbirleriyle olan konuşmaları, duygusallığın ağır bastığı yerler nazım şekilde oluşturulmuştur.

Halk Hikayelerinin Özellikleri

1. Halk hikayeleri destan geleneğinden doğmuş ve onun yerine geçmiştir. Daha sonra ise yerine modern hikayeye bırakmıştır.

2. Nazım-nesir karışık bir şekilde anlatılır. Hikayenin anlatıldığı yerlerde nesir; duyguların ifade edildiği, konuşmaların yer aldığı bölümler ise nazım olarak aktarılmıştır.

3. Bu hikayelerde genellikle aşk ve kahramanlık konuları işlenmiştir.

4. Halk hikayelerinin anlatıcıları ise çoğu zaman meddahlar ve saz çalan aşıklar olmuştur.

5. Söyleyeni belli değildir, yani halk hikayeleri anonimdir.

6. Herhangi bir yazara değil de halkın ortak malı olduklarından ait oldukları dönemin zihniyetini yansıtırlar.

7.  Destanlara kıyasla olağanüstülük daha kısıtlıdır.

8. Destan ve roman arasında bir köprü görevi görmektedir. Yani destanların romanlara dönüşmesinden önceki son aşamadır.

9. Anlatılanlar gerçekten yaşanmamış olabilir.

10. Belirli kahramanlar üzerine kurulmuştur.

11. Konuları bakımından iki başlıkta sınıflandırılır: aşk ve kahramanlık hikayeleri.

12. Çoğu hikaye “İlahi bakış açısı” ile anlatılır. Yani anlatıcı tüm olanlara, geçmişe ve geleceğe vakıf biridir.

13. Dili sadedir. Halka hitap ettiği için halkın konuştuğu günlük dille anlatılırlar.

Konularına Göre Halk Hikayeleri

Konularına göre halk hikayeleri iki başlıkta incelenir.

Aşk Hikayeleri: Bu hikayelerinin merkezinde konu olarak aşk bulunur. Türk halk öyküleri içerisindeki en fazla kullanılan tema aşk temasıdır. Aşk temalı halk hikayelerinin başlıca örnekleri şunlardır: Kerem ile Aslı, Ercişli Emrah ile Selvihan, Tahir ile Zühre, Ferhat ile Şirin.

Kahramanlık Hikayeleri: Bu tür hikayelerin merkezinde ise bir kahramanlık bulunur. Kahramanlık temalı halk hikayesi örnekleri ise şunlardır: Köroğlu, Dede Korkut Hikayeleri, Hayber Kalesi, Battal Gazi, Danişment Gazi.

Halk Hikayelerinin Bölümleri

Türk halk öyküleri genellikle üç bölümden oluşmaktadır.

Döşeme: Halk hikayesinin giriş bölümüdür. Burada aşık dinleyicilerin dikkatini çekmek birtakım tekerlemeler söyler ve kahramanlar tanıtılır. Eski kahraman ve aşıklarda bu bölümde anılabilir.

Asıl Olay: Bu bölümde ise halk hikayesinin asıl konusu anlatılır. Halk hikayesinin en uzun ve ana bölümü burasıdır.

Dua: Bu bölümde ise halk hikayesi sonlandırılır. Kavuşamayan tüm aşıklar için bir dua edilir. Bu bölüm genellikle anlatıcı tarafından “Ustamızın adı Hıdır, elimizden gelen budur.” sözleriyle biter.

Halk Hikayesi ile Destan Arasındaki Farklar

* Destanlar manzum şekilde söylenirken halk hikayeleri nazım-nesir karışık bir şekilde anlatılır.

* Destanda olağanüstü özellikler ağır basarken halk hikayeleri gerçeğe daha yakındır.

* Destan kahramanları yaşamış kişilerden oluşurken halk hikayelerindeki kişiler hayali olabilir.

* Halk hikayeleri destanların devamı niteliğindedir. Destanlar yerini halk hikayesine bırakmıştır.

Konuyla ilgili çalışma soruları

1) Halk hikayesi nedir?

2) Halk hikayesinin özellikleri nelerdir?

3) Halk hikayesinin bölümleri nelerdir?

4) Halk hikayesi çeşitleri nelerdir?

Bir yorum

  1. Çok güzel olmuş Ellerinize sağlık.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.