Halk Hikayesi – Halk Hikayelerinin Özellikleri

Toplumlarda derin bir iz bırakan aşk ve kahramanlık gibi olaylar sonrasında sözlü olarak yayılan ve gelecek nesillere aktarılan anonim hikayelere “Halk hikayesi” ya da “Halk öyküsü” adı verilmektedir.

Hikaye kelimesi Arapçadan Türkçeye geçmiştir. Halk hikayelerinin oluşumunda ise destanlar önemli rol oynamıştır. Destan geleneği zamanla halk hikayesi geleneğine dönüşmüştür.

Türk edebiyatında halk hikayeleri incelendiğinde özellikle 16. yüzyılda Anadolu’da halk arasında bu hikayelerin anlatıldığı görülür. Bazı araştırmacılar halk hikayesini destanın bir devamı olarak görürler. Özellikle 15. yüzyıldan sonra destanların ortadan kalktığı ve onun yerine halkın arasında bu hikayelerin anlatıldığı bilinir. Halk hikayeleri destanın devamı niteliğinde olduğu için yer yer destansı özellikler gösterdiği görülür. Türk edebiyatında destandan halk hikayesine geçiş eseri olarak “Dede Korkut Hikayeleri” kabul görür. Dede Korkut Hikayeleri hem halk hikayesinin hem de destanların özelliğini taşır. Bu da eserin geçiş dönemi eseri olduğunu gösterir. Halk hikayeleri aynı zamanda araştırmacılar tarafından hikayeye ve romana geçiş eserleri şeklinde yorumlanır.

Halk hikayelerinin merkezinde belirli kahramanlar rol alır. Bu kahramanlar artık halka mal olmuştur. Halk hikayelerini ise genellikle aşıklar anlatmıştır. Ellerindeki sazla halk hikayelerini anlatan aşıklar, hikayeleri nazım-nesir karışık bir şekilde anlatmıştır. Kahramanların birbirleriyle olan konuşmaları, duygusallığın ağır bastığı yerler nazım şekilde oluşturulmuştur.

Halk Hikayelerinin Özellikleri

1. Halk hikayeleri destan geleneğinden oluşmuştur.

2. Nazım-nesir karışık bir şekilde anlatılır.

3. Bu hikayelerde genellikle aşk ve kahramanlık konularını işler.

4. Halk hikayelerinin anlatıcıları ise aşıklardır.

5. Toplumun özelliklerini net bir şekilde yansıtır.

6. Destanlara göre gerçeğe daha yakındır.

7.  Söyleyeni belli değildir, yani halk hikayeleri anonimdir.

8. Destan ve roman arasında bir köprü görevi görmektedir. Yani destanların romanlara dönüşmesinden önceki son aşamadır.

9. Anlatılanlar gerçekten yaşanmamış olabilir.

10. Belirli kahramanlar üzerine kurulmuştur.

11. Konuları bakımından iki başlıkta sınıflandırılır: aşk ve kahramanlık hikayeleri.

12. Çoğu hikaye “İlahi bakış açısı” ile anlatılır. Yani anlatıcı tüm olanlara, geçmişe ve geleceğe vakıf biridir.

13. Dili sadedir. Halka hitap ettiği için halkın konuştuğu günlük dille anlatılırlar.

Konularına Göre Halk Hikayeleri

Konularına göre halk hikayeleri iki başlıkta incelenir.

Aşk Hikayeleri: Bu hikayelerinin merkezinde konu olarak aşk bulunur. Türk halk öyküleri içerisindeki en fazla kullanılan tema aşk temasıdır. Aşk temalı halk hikayelerinin başlıca örnekleri şunlardır: Kerem ile Aslı, Ercişli Emrah ile Selvihan, Tahir ile Zühre, Ferhat ile Şirin.

Kahramanlık Hikayeleri: Bu tür hikayelerin merkezinde ise bir kahramanlık bulunur. Kahramanlık temalı halk hikayesi örnekleri ise şunlardır: Köroğlu, Dede Korkut Hikayeleri, Hayber Kalesi, Battal Gazi, Danişment Gazi.

Halk Hikayelerinin Bölümleri

Türk halk öyküleri incelendiğinde genellikle üç bölümde oluşturuldukları görülür:

Döşeme: Halk hikayesinin giriş bölümüdür. Burada aşık dinleyicilerin dikkatini çekmek birtakım tekerlemeler söyler ve kahramanlar tanıtılır. Eski kahraman ve aşıklarda bu bölümde anılabilir.

Asıl Olay: Bu bölümde ise halk hikayesinin asıl konusu anlatılır. Halk hikayesinin en uzun ve ana bölümü burasıdır.

Dua: Bu bölümde ise halk hikayesi sonlandırılır. Kavuşamayan tüm aşıklar için bir dua edilir. Bu bölüm genellikle anlatıcı tarafından “Ustamızın adı Hıdır, elimizden gelen budur.” sözleriyle biter.

Halk Hikayesi ile Destan Arasındaki Farklar

* Destanlar manzum şekilde söylenirken halk hikayeleri nazım-nesir karışık bir şekilde anlatılır.

* Destanda olağanüstü özellikler ağır basarken halk hikayeleri gerçeğe daha yakındır.

* Destan kahramanları yaşamış kişilerden oluşurken halk hikayelerindeki kişiler hayali olabilir.

* Halk hikayeleri destanların devamı niteliğindedir. Destanlar yerini halk hikayesine bırakmıştır.

Konuyla ilgili çalışma soruları

1) Halk hikayesi nedir?

2) Halk hikayesinin özellikleri nelerdir?

3) Halk hikayesinin bölümleri nelerdir?

4) Halk hikayesi çeşitleri nelerdir?

Bir yorum

  1. Çok güzel olmuş Ellerinize sağlık.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*