Cümlede Anlam Konu Anlatımı

Herhangi duyguyu, düşünceyi, olayı ve yargıyı bildiren; sözcüklerin belli bir düzene ve kurala göre sıralandığı söz gruplarına cümle denir. Cümleler paragrafları oluşturan yapı taşlarıdır.

Özellikle sınavlarda öğrencilere paragrafla ilgili yöneltilen soruların temelinde cümleler ve içerdikleri anlam ön plana çıkmaktadır. Bu nedenle “Cümlede anlam” konusuna özel bir yer ayırmak son derece doğru olacaktır.

Anlatımlarına Göre Cümleler

Öznel Anlatımlı Cümleler

Yargı bildiren bir cümlede anlatılanların doğruluğunun-yanlışlığının kişiden kişiye değişti cümlelerdir. Öznel cümlelerde ifade edilen yargılar kanıtlanamaz, kişiden kişiye değişir ve kişisel duygulara yer verilir. Bu tür özelliklerle oluşturulan cümlelere öznel ya da subjektif anlatım denir.

  • Örnek

Okulumuzun ortamı oldukça güzeldir.

Şiir en güzel edebi türdür.

Yazarın son romanı okuyucular tarafından çok beğenilecek.

Yukarıdaki cümlelerde anlatılan yargılar kişiden kişiye değişmektedir. İfade edilen yargılar herkes için geçerli olmayabilir. Bu nedenle öznel bir anlatıma sahiptir.

Nesnel Anlatımlı Cümleler

Bir cümlede ifade edilen yargıların kişiden kişiye değişmediği, herkes tarafından geçerli kabul edildiği ve en önemlisi kanıtlanabildiği anlatımlara nesnel ya da objektif anlatım denir. Nesnel anlatımda kişisel düşüncelere ve duygulara yer verilmez.

  • Örnek

Film göç etmiş bir ailenin yaşamını anlatıyor.

Bugün hava eksi 5 derece.

Yazar bu eserinde doğduğu kasabayı anlatıyor.

Koşul (Şart) Cümleleri

Anlatılan olayın, durumun ve işin gerçekleşmesinin başka bir olayın gerçekleşmesi şartına yani koşuluna bağlı olduğu anlatımdır. Şart cümlelerinin ilk bölümündeki yargı gerçekleşirse ikinci bölümdeki sonuç gerçekleşecektir. Şart cümleleri “-se/-sa” ekleriyle sağlanabileceği gibi “Ama, yeter ki, üzere” gibi sözcüklerle de sağlanabilir.

  • Örnek

Ders çalışırsan sınıfı geçebilirsin.

Araba sürmeyi öğretirim sana ama sen de bana referans olacaksın.

Sen bu projeyi tamamlarsın yeter ki kendine güvenmeye devam et.

İstanbul’a gelirsen gezdiririm.

 

Neden-Sonuç (Sebep-Sonuç) Cümleleri

Gerçekleşen bir eylemin sebebinin de belirtildiği cümlelerdir. Bu tür anlatımlarda gerçekleşen iki yargı bulunmaktadır. Bu tür anlatımlarda yükleme “Niçin, neden?” soruları yöneltilebilmektedir. Neden-sonuç cümleleri arasında “İçin, dolayı, yüzünden, -dığından” gibi ek ve sözcükleri bulunmaktadır.

  • Örnek

Sınavı geçemediğinden mezun olamadı.

Çok üşüdüğünden eve erken gitti.

Deniz dalgalı olduğundan yüzemedi.

Amaç-Sonuç Cümleleri

Cümlede gerçekleşen eylemin hangi amaçla yapıldığını ifade eden anlatımlara amaç-sonuç cümlesi denilmektedir. Bu anlatımda iki eylem arasında “Amacıyla, ötürü, için, dolayı” gibi sözcükleri yer alır ve sonuç cümlesine “Hangi amaçla?” sorusu yöneltilebilir.

  • Örnek

Ders çalışmak için erkenden uyandı.

Şirketini büyütmek amacıyla hisselerini sattı.

Öğrencileri iyi bir üniversiteye gitsin diye sürekli ders çalıştırırdı.

Ayrıca Bkz ⇒ Amaç-Sonuç Cümleleri

Doğrudan Anlatımlı Cümleler

Başkasının sözlerini hiç değiştirmeden olduğu gibi aktarıldığı cümlelere doğrudan anlatım denilmektedir. Başkasına ait sözler değiştirilmeden ve genellikle de tırnak içerisinde yer almaktadır.

  • Örnek

Zeynep Hoca “Yarın sözlü yapacağım.” dedi.

Başbakan “Büyüme hızımız aynen devam edecek.” dedi.

Dolaylı Anlatım

Başkasına ait sözlerin yargısı değiştirilmeden anlatıcı tarafından kendi sözleriyle aktarılmasıdır.

  • Örnek

Onu hayatım boyunca affedemeyeceğim dedi.

Öğretmen yarınki sınava iyi çalışmamız gerektiğini söyledi.

Kinayeli Anlatım İçeren Cümleler

Bir cümlede ifade edilen yargının alaya alınması, tersini ifade edecek biçimde kullanılmasıdır.

  • Örnek

O kadar çalışkan ki liseyi 5 senede bitirdi.

Takım istikrarını sürdürerek bu hafta da yenildi.

Aşamalı Durum Bildiren Cümleler

Bir cümlede ifade edilen yargının yavaş yavaş gerçekleşmesi aşamalı anlatıma örnektir. Aşamalı anlatımda olay olumlu ya da olumsuz yönde gerçekleşebilir.

  • Örnek

Hastanın durumu gittikçe kötüleşiyordu.

Sınav yaklaştıkça netlerimiz artıyordu.

Dünya nüfusu artmaya devam ediyor.

Varsayım Cümleleri

Bu durumla ilgili gerçekleşmeden önce değerlendirme yapmak amacıyla olmuş ya da olmamış gibi düşünmeye varsayım denilmektedir. Varsayım cümlelerinde “Tut ki, farz edelim ki, düşünelim ki” gibi ifadelere yer verilmektedir.

  • Örnek

Tut ki piyango bize çıktı. Neler yaparız?

Düşünelim ki İstanbul’a yerleştin. Oralarda ne iş yapacaksın?

Farz edelim ki sınavdan kaldık, dünyanın sonu değil ya!

 

2 yorum

  1. daha yokmuydu

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.