Deyim, deyim nedir, deyim örnekleri, deyim özellikleri, deyimin özellikleri, deyimler, deyimler ve anlamları

Deyim Nedir? Deyim Örnekleri, Deyim Özellikleri, Deyimler

Daha etkili ve zengin bir anlatıma ulaşmak amacıyla sözcüklerin gerçek anlamlarından sıyrılarak kendilerine özgü bir anlam kazandığı kalıplaşmış söz gruplarına deyim denir. Bazı durumların ifade edilmesinde zorluk yaşandığında, anlamların yetersiz kaldığı anlarda etkili bir anlatım aracı olarak deyimleri kullanırız. Bu deyimler Türk halkının yaşam biçimini, dünya görüşünü ve kültürünü yansıtmaktadır.

Deyimler çok büyük bir oranda mecaz anlamda kullanılır ancak gerçek anlamda kullanılanlara da rastlanmaktadır. Bir dilin zenginliğini ifade eden deyimleri tam olarak bilmeden o dile hakim olmak mümkün değildir.

Deyimler; benzetme, somutlama ile jest ve mimikler yoluyla oluşturulmaktadır.

Deyimlerin Özellikleri

  • En az iki sözcükten oluşmaktadır.

Sinek avlamak” örneğinde olduğu gibi deyimler en az iki sözcük kullanılarak kalıplaşabilmektedir. Tek bir sözcükle deyim oluşturmak mümkün değildir.

  • Mecaz anlamda kullanılmaktadırlar.

Aklına koymak” ifadesini gerçek anlamda kullanmak mümkün değildir. Mecazi anlamda bir şeyi yapmaya fazlasıyla kararlı olmak anlamında kullanılmıştır.

  • Gerçek anlamında kullanılanlar da bulunur.

Hem suçlu hem güçlü” -> Mecazi anlamdan ziyade gerçek anlam bulunmaktadır. Hatalı olanın aynı zamanda güçlü olmasını ifade eder.

  • Deyimlerin büyük bir bölümü mastar (-mek, -mak) ekiyle bitmektedir.

Çark etmek
Başı sıkışmak
Kolu kanadı kırılmak

  • Kalıplaşmış sözlerden oluştukları için sözcüklerin yerlerini değiştirmek ya da sözcüklerden birini atmak mümkün değildir.

Açlıktan nefesi kokmak… (Bu deyimi “Açlıktan kokmak ya da nefesi kokmak” şeklinde kullanmak anlamını kaybettirir.

  • Birçok deyim süslü ve sanatlı bir şekilde kullanılmaktadır.

Gözünün yaşına bakmamak” deyimindeki sözcükler belli bir düzende kalıplaşmıştır. Sözcüklerin yerini değiştirmek bütünlüğü bozacaktır.

  • Cümle halinde olanları da mevcuttur.

Tencere yuvarlanmış, kapağını bulmuş.
Dostlar alışverişte görsün.

  • Deyimler birbirinden ayrı yazılan sözcüklerin kalıplaşması yoluyla oluşmaktadır. Ancak sözcüklerin birleşerek oluşturdukları deyimlerde vardır:

Açıkgöz
Soğukkanlı… 

  • Deyimler yoluyla duygu ve düşünceler aktarılır.
  • Deyimler bir dilin zenginliğini ifade eder. Aynı zamanda halkın yaşam biçimini ve dünya görüşünü yansıtmaktadır.
  • Kalıplaşmış sözlerden oluşması ve mecaz anlamlı olmaları nedeniyle başka bir dile çevrilmeleri mümkün değildir.

Deyim Örnekleri

Yaka silkmek:Bir kişi ya da durumdan sıkılmak.

Ateş püskürmek:Aşırı derecede sinirlenmek, kızmak.

Göze girmek:İlgi ve değer kazanmak.

Pabucu dama atılmak:Önemini kaybetmek

Dolap çevirmek:Birilerinden habersiz gizlice iş çevirenler için kullanılır.

Yelkenleri suya indirmek:Israrından vazgeçip karşı tarafın isteklerini kabul etmek, kabullenmek

Zıvanadan çıkmak:Çok öfkelenmek, sinirlenmek, delirmek anlamlarında kullanılır.

Derdini Marko Paşa’ya anlat:Senin derdinle ilgilenecek, dinleyecek kimse yok manasında kullanılır.

Ölümüne susamak:Tehlikeli işlerde bulunmak ya da aptalca işler yapmak

Ok yaydan çıkmak:Geri dönülemeyecek bir adım atmak, iş yapmak

Öpüp başına koymak:Bir şeyi memnuniyetle karşılamak, severek kabul etmek

Adamdan saymak: Değer vermek, saygı duymak

Ağzı laf yapmak: Güzel ve ikna edici konuşmak

Ağızdan düşürmemek: Sürekli bir şeyden bahsetmek

Kafadan atmak: Bir konuda bilgi sahibi olmadan konuşmak

Kara gün dostu: Sıkıntılı ve kötü günlerde yanında olan dost

Kazan kaldırmak: Yöneticilere topluca karşı çıkmak

Kesenin ağzını açmak: Fazladan para harcamaya başlamak

Notunu vermek: Kişi hakkında kanaate varmak, kişinin huylarını çözmek

Yağlı müşteri: Çokça alışveriş yapan, parası çok kişi

Yakayı sıyırmak: Bir şeyden, bir durumdan kurtulmak

Yılan hikayesi: Çözümü olmamak, işlerin karışık olması

Yüzünü gören cennetlik: Uzun bir süre ortalıkta gözükmeyen kişi

Beş parasız: Zengin olmamak, varlıklı olmayan kişi

Biçilmiş kaftan: Bir iş ya da durum için en uygunu olmak

Bir köşeye çekilmek: Tüm işleri bırakıp olanlara karışmamak

Borusu ötmek: Sözü geçmek, korkulan kişi olmak

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.