Deyim Nedir? Deyimlerin Özellikleri – Deyim Örnekleri

Daha etkili ve zengin bir anlatıma ulaşmak amacıyla sözcüklerin gerçek anlamlarından sıyrılarak kendilerine özgü bir anlam kazandığı kalıplaşmış söz gruplarına deyim denir.

Deyimler çok büyük bir oranda mecaz anlamda kullanılsa da gerçek anlamda kullanılanlara da rastlanmaktadır. Bir dilin zenginliğini ifade eden deyimleri tam olarak bilmeden o dile hakim olmak mümkün değildir.

Deyimler; benzetme, somutlama ile jest ve mimikler yoluyla oluşturulmaktadır.

Deyimlerin Özellikleri

  • En az iki sözcükten oluşmaktadır.

Sinek avlamak” örneğinde olduğu gibi deyimler en az iki sözcük kullanılarak kalıplaşabilmektedir. Tek bir sözcükle deyim oluşturmak mümkün değildir.

  • Mecaz anlamda kullanılmaktadırlar.

Aklına koymak” ifadesini gerçek anlamda kullanmak mümkün değildir. Mecazi anlamda bir şeyi yapmaya fazlasıyla kararlı olmak anlamında kullanılmıştır.

  • Gerçek anlamında kullanılanlar da bulunur.

Hem suçlu hem güçlü” -> Mecazi anlamdan ziyade gerçek anlam bulunmaktadır. Hatalı olanın aynı zamanda güçlü olmasını ifade eder.

  • Deyimlerin büyük bir bölümü mastar (-mek, -mak) ekiyle bitmektedir.

Çark etmek
Başı sıkışmak
Kolu kanadı kırılmak

  • Kalıplaşmış sözlerden oluştukları için sözcüklerin yerlerini değiştirmek mümkün olmamaktadır.
  • Birçok deyim süslü ve sanatlı bir şekilde kullanılmaktadır.

Gözünün yaşına bakmamak” deyimindeki sözcükler belli bir düzende kalıplaşmıştır. Sözcüklerin yerini değiştirmek bütünlüğü bozacaktır.

  • Cümle halinde olanları da mevcuttur.

Tencere yuvarlanmış, kapağını bulmuş.
Dostlar alışverişte görsün.

  • Deyimler birbirinden ayrı yazılan sözcüklerin kalıplaşması yoluyla oluşmaktadır. Ancak sözcüklerin birleşerek oluşturdukları deyimlerde vardır:

Açıkgöz
Soğukkanlı…

  • Deyimler yoluyla duygu ve düşünceler aktarılır.
  • Kalıplaşmış sözcüklerden oluşmaktadır.
  • Bir dilin zenginliğini gösterirler.
  • Sözlerin kalıplaşması yoluyla oluştuklarından başka bir dile çevrilemezler.

Deyim Örnekleri

Yaka silkmek: Bir kişi ya da durumdan sıkılmak.

Ateş püskürmek: Aşırı derecede sinirlenmek, kızmak.

Göze girmek: İlgi ve değer kazanmak.

Pabucu dama atılmak: Önemini kaybetmek

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*