Gazel, Gazel Nedir? Gazelin Özellikleri Nelerdir?

Gazel, Divan Edebiyatında en çok kullanılan ve sevilen nazım biçimlerinin başında yer alır. “Gazel nedir?” sorusuna ise şu şekilde cevap vermemiz mümkündür: Arapça bir kelime olan gazel, sohbet etmek, kadınlara aşk dolu sözler söylemek anlamlarını taşır.

Gazel ilk başlarda Arap edebiyatında yer alan “Kaside” şiirinin içerisinde yer alan bir bölümdü. Övgü için yazılan kasidelerin en güzel bölümlerinden biri gazel yazılan “Tegazzül”dü. Şairler bu bölümü çok sevdiklerinden şiiri kaside içerisinden çıkarıp müstakil bir gazel türü olarak ortaya koydular. Gazel özellikleri bakımından şu şekildedir:

Gazel Özellikleri

  1. Divan şiirinin en çok kullanılan ve belki de en sevilen nazım şekli olarak bilinir.
  2. Konusu aşk, kadın, şarap ve güzelliktir. (Gazellerin çoğunda işlenen aşk ve şarap teması mecazi anlamda kullanılmıştır. Aşk beşeriye duyulan aşktan ziyade ilahi aşktır. Şarap ve sarhoşluk temaları da gerçek anlamdan ziyade bir kadına duyulan aşk ve Allah aşkından dolayı insanın aklının başından gitmesi anlamlarında kullanılır.)
  3. Gazelin beyit sayısı 5-15 arasında değişir. Ancak şairler genellikle gazeli 7 beyitten oluşturmuşlardır. 
  4. Gazelin kafiye şeması; aa, ba, ca, da, ea, fa… şeklindedir. Yani ilk beyit kendi arasında kafiyeliyken sonraki beyitlerin ikinci dizeleri ilk beyitle kafiyelenir.
  5. İlk beytine “matla” adı verilir.
  6. Şiirin son beytine ise “makta” denir.
  7. Gazelin en güzel beytine “Beytü’l Gazel” ya da “Şah Beyit” denilir.
  8. Bir gazelin bütün beyitleri aynı söyleyiş güzelliğine sahipse bu gazele “Yek-Ahenk” adı verilir.
  9. Bütün beyitleri aynı konuyu işleyen gazellere “Yek-Avaz” adı verilir.
  10. Bir gazelin son beytinde şairin mahlası bulunur.
  11. Divan Edebiyatında bu şiir türünün en başarılı örneklerini Fuzuli ve Baki vermiştir.
  12. Gazeller konularına göre çeşitli isimler alabilir. Örneğin; aşkı işleyen gazellere “Aşıkane Gazel”, yaşamın zevklerinin anlatıldığı gazellere “Rındane Gazel”, Öğretici nitelikte yazılan gazellere “Hekimane Gazel” denir.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.