Gazel, Gazel nedir, gazel özellikleri, gazelin özellikleri, gazel örneği, gazel ne demek

GAZEL (Gazel Nedir? Gazelin Özellikleri Nelerdir? Gazel Örneği)

Arap ve Fars edebiyatlarının tesiri altında oluşturulmuş olan Divan Edebiyatı, özellikle 15 ile 19. yüzyıl arasında edebiyatımızda çok etkili olmuştur. Böylesine güçlü ve yaygın olan divan şiirinin en çok kullanılan nazım biçimi ise “Gazel” olmuştur. Bu yazımızda “Gazel nedir? Gazelin özellikleri nelerdir?” gibi sıklıkla karşılaştığımız soruların cevaplarını sizlere sunacağız.

Kelime anlamı olarak sohbet etmek, kadınlara aşk dolu sözler söylemek manasını taşımaktadır. Ancak edebi bir kavram olarak ele alırsak gazel; aşk, doğa, aşkın verdiği ıstırap ve sevgi gibi duyguların belli kurallara göre ifade edildiği şiirlerdir.

Bu nazım biçimi ilk başlarda Arap edebiyatında yer alan “Kaside” nazım şeklinin içerisinde yer alan bir bölümdü. Övgü için yazılan kasidelerin en güzel bölümlerinden biri de bu şiirlerin yer aldığı “Tegazzül”dü. Şairler bu bölümü çok sevdiklerinden şiiri kasidenin içinden çıkarıp müstakil bir gazel türü olarak ortaya koydular.

Öncelikle Arap edebiyatında yaygınlaşan bu nazım şekli daha sonraları İran edebiyatında da kullanılmış ve şairler tarafından özel bir ilgi görmüştür. Türk Edebiyatında bu şiirlere ilk kez Anadolu Selçukluları döneminde rastlanmaktadır. İlk zamanlarda İran edebiyatının etkisinde kalan bu şiirlerde birkaç yüzyıl sonra Türk etkisi kendisini göstermiş ve artık edebiyatımızdaki bu şiirlerin kalitesi İran ve Arap edebiyatlarıyla boy ölçüşecek seviye ulaşmıştır.

Divan şiirimizde bu nazım şeklinin büyük bir yeri bulunmaktadır. Konusunun lirik olması, şeklinin hem ilgi çekici hem de kısa olması nedeniyle her şairin denediği bir şiir olmuştur. Şair divanları incelendiğinde kitaplarının büyük bir kısmının bu nazım biçimine ayrıldığı görülmektedir. Türk Edebiyatı bünyesinde bu şiirin en önemli örneklerini; Fuzuli, Baki, Şeyhülislam Yahya, Nabi, Nedim ve son olarak Şeyh Galip vermiştir.

Tanzimat Edebiyatı’yla birlikte edebiyatımızda batılılaşma hareketi başlamıştır. Bu dönemde gazelin bazı özellikleri yıkılmış ve bu nazım şekliyle alakalı yenilikler yapılmıştır. Buna paralel olarak Tanzimattan sonraki Servet-i Fünun, Milli Edebiyat ve Cumhuriyet Edebiyatı’nda aşamalı olarak varlığı gittikçe azalmış ve yerini yeni şiir türlerine bırakmıştır.

Gazel Özellikleri

  1. Divan şiirinin en çok kullanılan ve belki de en sevilen nazım şekli olarak bilinir.
  2. Konusu aşk, kadın, şarap ve güzelliktir. (Bu şiir geleneğinde çoğunlukla işlenen aşk ve şarap teması mecazi anlamda kullanılmıştır. Aşk beşeriye duyulan aşktan ziyade ilahi aşktır. Şarap ve sarhoşluk temaları da gerçek anlamdan ziyade bir kadına duyulan aşk ve Allah aşkından dolayı insanın aklının başından gitmesi anlamlarında kullanılır.)
  3. Bu şiirlerin beyit sayısı 5-15 arasında değişmektedir. Ancak şairler genellikle bu şiirleri 7 beyitten oluşturmuşlardır. (Eğer 15 beyit sınırı aşılırsa bu şiir gazel-i mutavvel olarak adlandırılır.)
  4. Gazelin kafiye şeması; aa, ba, ca, da, ea, fa… şeklindedir. Yani ilk beyit kendi arasında kafiyeliyken sonraki beyitlerin ikinci dizeleri ilk beyitle kafiyelenir.
  5. İlk beytine “matla”, son beytine ise “makta” denir. Matladan sonra gelen beyite hüsn-i matla, maktadan önce gelen beyite de hüsn-i makta denir.
  6. Bu şiirin en güzel beyiti “Beytü’l Gazel” ya da “Şah Beyit” denilir.
  7. Bir gazelin bütün beyitleri aynı söyleyiş güzelliğine sahipse bu şiire “Yek-Avaz” adı verilir.
  8. Şairler bu şiirin bütününde aynı konuyu işlemişlerdir. Bütün beyitleri aynı konuyu işleyenlerine ise “Yek-Ahenk” adı verilir.
  9. Normal şartlarda kafiye dizelerin sonlarında bulunur. Ancak bazen kafiyenin dize ortasında da kullanılması söz konusu olabilirdi. Bu durumdaki şiirlere “musammat gazel” adı verilirdi.
  10. Divan şiirinin vazgeçilmez vezni olan aruz ölçüsünün her şekli bu şiirde kullanılmıştır.
  11. Bu nazım biçiminin son beytinde şairin mahlası bulunur. Ancak bazen mahlas sonda değil başka beyitlerde de yer alabilir.
  12. Çok eskilerde yazılan gazellerin bestelenmesi gibi bir gelenek de bulunurdu.
  13. Divan Edebiyatında bu şiir türünün en başarılı örneklerini Fuzuli ve Baki vermiştir.
  14. Divan şiirinde çokça kullanılan bu nazım şekli konularına göre çeşitli isimler almaktadır. Örneğin; aşkı işleyenlerine “Aşıkane Gazel”, yaşamın zevklerini, güzel yanlarını ele alanlarına “Rındane Gazel”, didaktik nitelikte olanlarına “Hekimane Gazel” denir

Gazel Örnekleri

Gazel örneği, Gazel örnek, Örnek gazel, Fuzuli gazeli, Gazel örneği incelemesi

Yukarıda bu nazım biçiminin en önemli şairlerinden olan Fuzuli’nin bir şiiri yer almaktadır. Bu şiirin tahlilini şu şekilde yapabiliriz:

Nazım Biçimi: Gazel

Nazım Birimi: Beyit

Kafiye Şekli (Uyak Örgüsü): aa, ba, ca, da, ea, fa, ga (Sadece ilk beytin kendi arasında kafiyeli olması, diğer beyitlerin ikinci dizelerinin ilk beyitle aynı kafiyede olması gazelin en belirgin özelliğidir.)

Ölçüsü: Aruz Vezni

Teması: Aşk ve ızdırap

Dil Özellikleri: Şiirde çok sayıda Arapça ve Farsça kelimenin yer alması, şiir dilinin sanatsal bir yapıda kullanılmış olması dilin anlaşılmasını zorlaştırmış.

⇒ 10.Sınıf Konuları I Kaside I Şarkı 

2 yorum

  1. 7. ve 8. maddeler yer değiştirmeli.

  2. Uyarınız için teşekkür ederiz.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.