Orta Oyunu, Orta Oyunu Nedir? Orta Oyunu Özellikleri

Orta oyunu en basit anlatımla; karagöz oyunun insanlarca sahnede oynanan, yine karagözdeki gibi belli karakter ve bölümlerle ortaya konan bir tiyatrodur. Bu oyun seyircilerin etrafında toplandıkları yuvarlak ve yüksek bir sahnede oynanmasından dolayı “Orta Oyunu” olarak adlandırılmıştır.

“Orta oyunu nedir?” sorusuna kısa bir şekilde cevap vermemiz mümkün değildir. Geleneksel Türk tiyatrosu içerisinde Karagözden sonra en çok oynanan oyunlardan biri olan orta oyunu günümüz tiyatrosuna da benzer bir nitelik taşır. Araştırmacılar Türk tiyatro tarihini incelediklerinde, Orta oyununun bir sahnesinin olması, çeşitli oyuncular tarafından oynanmasını, az da olsa dekorun olması vb. nitelikler nedeniyle bu oyunu modern tiyatroya yakın görürler. Orta oyununun tarihi incelendiğinde çıkış noktası olarak çeşitli fikirler ortaya çıkar. Bunların en önemlisi ise bu oyunun karagözün insanlar tarafından sahneye konulmuş olduğu düşüncesidir. Bir diğer düşünce ise orta oyununun 15. yüzyıldan beri Türk toplumu içerisinde özellikle de İstanbul’da var olduğudur. Bu oyunun karakterleri, bölümler, dekorları, metinleri vb. özellikleri incelediğinde tamamen bize özgü bir oyun olduğu söylenebilir.

Orta Oyununun Özellikleri

1. Bu tiyatro türünde yazılı bir metin yoktur. Oyun kişiler tarafından doğaçlama olarak oynanır. Bu da modern tiyatrodan ayrılan en önemli yönünü oluşturur.

2.Bu oyun seyircilerin etrafında toplandıkları yuvarlak bir sahnede oynanır. Bu sahneye meydan ya da palanga adı da verilmektedir. Oyunun oynandığı sahne ile seyirciler birbirlerine çok yakındır.

3. Günlük sıradan olaylar işlenir. Ancak bunun yanında; masallar, efsaneler, halk hikayeleri de konu olarak işlenebilir. Oyundan önce konu seyirciye tanıtılır.

4. Bu oyunda güldürü ve taklitler ağırlıktadır.

5. Ana oyuncular Pişekar ve Kavuklu’dur. Bunun yanında çok sayıda karakter de aynen Karagözde olduğu gibi sahneye çıkmaktadır.

6. Karagözde de olduğu gibi usta-çırak ilişkisi altında oyuncular yetiştiği söylenebilir.

7. Oyuncuların kendilerine has, temsil ettikleri yörenin kıyafetlerini giyer.

8. Bu tiyatro geleneğinde dekor az da olsa vardır. Özellikle dükkan ve yeni dünya denilen paravanlar birçok amaçla oyunda kullanılır.

9. Oyunun dört farklı bölümü bulunmaktadır. 

Orta Oyununun Bölümleri

Orta oyunu karagöze benzer bir şekilde dört ayrı bölümden oluşmaktadır. Bu bölümler ve özellikleri şu şekildedir:

a. Öndeyiş (Giriş): Bu bölümde Pişekar sahneye müzik eşliğinde çıkar ve oynanacak oyunu takdim eder. Sunuştan sonra bir kenara çekilir ve Kavuklu’nun sahneye çıkmasını bekler.

b. Söyleşme (Muhavere): Kavuklu sahneye çıkar ve Pişekar ile bir muhabbete başlarlar.Aslında bu konuşma, asıl oyuna bir hazırlıktır.

c. Fasıl: Bu bölümde oyunun asıl oyunu oynanır. Diğer karakterler de bu bölümde oyuna dahil olur. Pişekar ile Kavuklu arasındaki atışmalara, diğer oyuncular da dahil olur.

d. Bitiş: Bu bölümde ana tipler olan Pişekar ile Kavuklu konuşmalarını bir neticeye ulaştırır. Oynanan oyundan seyircilerin ders çıkarması amaçlanır. Her iki oyuncunun klasik olan sözleriyle oyun sonlandırılır.

Oyuncular

Bu oyunun karakterleri karagöze benzer özellikler taşır. Özellikle baş oyuncular olarak kabul edilen Pişekar ve Kavuklu, Karagöz ve Hacivat’ın karşılıklarıdır.

Pişekar: Oyunun baş karakterlerinden biridir. Sahneye ilk çıkan her zaman Pişekar’dır. Aynı zamanda oyunun yönlendiricisidir. Pişekar’ın elinde şakşak denilen bir sopa vardır. Birbirine vurarak ses çıkartır ve oyunu yönlendirir. Pişekar, Hacivat’ın orta oyunundaki karşılığıdır. Eğitim görmüş ve kültürlüdür. Kavuklu’yu bu anlamda eğitir ve yönlendirir. Dönemin İstanbul Türkçesini konuşur ve konuşmasında bolca Arapça ve Farsça sözcüklere yer verir. Oyunda fikir danışılacak kişi Pişekar’a başvurur. Oyuncuların akıl hocasıdır.

Kavuklu: Oyunun ana karakterlerindendir. Karagöz’ün orta oyunundaki karşılığı olarak kabul görür. Okumamış, saf, iyi niyetli, herkese inanan, nerede nasıl davranmasını bilmeyen, deli dolu ve işsiz bir tiptir. Oyundaki güldürünün ana kaynağı Kavuklu’dur. Onun söylenenleri yanlış anlaması, Pişekar’ın söylediklerinin zıttını yapması izleyiciyi güldürür. Aynı zamanda söyleşme bölümünde tekerleme okur. Oyun sırasındaki entrikalar hep Kavuklu’nun başının altından çıkar.

Zenne: Erkek oyuncuların canlandırdığı kadın karakteridir.

Karagözdeki Tuzsuz Deli Bekir’in yerini bu oyunda Efe karakteri almıştır.

Bu oyuncuların dışında; Kayserili, Arnavut, Acem, Arap, Ermeni, Rum, Çelebi, Yahudi, Laz vb. karakterler de vardır.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.