hece ölçüsü, hece ölçüsü nedir, hece ölçüsü özellikleri, hece ölçüsü örnekleri, hece ölçüsü hakkında bilgi

Hece Ölçüsü

Milli ölçümüz olan “Hece ölçüsü” dizelerdeki hece sayılarının eşit olması esasına dayanmaktadır. İslamiyet öncesi Türk edebiyatında bile kullanılan eski bir ölçü olan hece vezni, Türkçe yazılan şiirlere en uygun olan ölçüdür çünkü Türkçede bütün seslerin okunma değeri hemen hemen aynıdır.

Hece Ölçüsü Özellikleri

Hece vezni, İslamiyet öncesi Türk şiirinde kullanılmaya başlanmış, İslamiyet’le birlikte aruz ölçüsü ön plana çıkmış olsa da halk şiirinde varlığını devam ettirmiştir. Ancak “Milli Edebiyat ve Cumhuriyet Dönemi Edebiyatı’nın” ilk yıllarında tekrar Türk şiirinde tercih edilen ölçü olabilmiştir.

Bu ölçünün en belirgin özelliği dizelerdeki hece sayısının eşit olmasıdır. Yani bir dizede kaç sayıda hece varsa şiirin diğer dizelerinde de aynı sayıda hece olmalıdır. Türk şiirinde şairlerin en çok tercih ettikleri ölçü türü, “7, 8 ve 11’li” kalıplar olmuştur. Bunların dışında 12 ve 14’lü kalıpları da tercih edilmiştir.

Hece sayısına göre şiirlerin durak yerleri şu şekildedir:

5 heceliler: Serbest
6 heceliler: 3 + 3 , serbest
7 heceliler: 4 + 3 , serbest
8 heceliler: 4 + 4 , serbest
10 heceliler: 5 + 5
12 heceliler: 4 + 4 + 4 / 7 + 5 / 6 + 6
13 heceliler: 7 + 6 / 8 + 5
14 heceliler: 7 + 7
1 5 heceliler: 8 + 7
16 heceliler: 8 + 8 / 4 + 4 + 4 + 4

Hece Ölçüsünde Durak

Aruz ölçüsüne kıyasla bir şiire uygulanması çok daha kolay olan hece vezninde ahengi sağlayan yalnızca dize sayılarının eşit olması değildir.  Hece ölçüsünün önemli unsurlarından biri de duraklardır.

Şiir içindeki duraklar ahengin sağlanmasında önemli bir görev görmektedir. Dizelerin içinde yer alan duraklarda durularak ahengin sağlanması amaçlanır. Bu şekilde şiir daha etkili bir şekilde okunabilmektedir.

Bir şiirin dizesindeki hece sayısı o dizedeki ünlü seslere eşit olmak zorundadır. Bu nedenle dizedeki hece sayısına ulaşabilmek için ünlü sesleri saymak daha pratik bir yöntem olacaktır.

7/li Hece Ölçüsü Örneği

Türk şiirinde en çok tercih edilen ölçülerden birisi yedili hece ölçüsü olmuştur. Edebiyatımızda önemli bir yer tutan manilerin en belirgin özelliği yedi heceden oluşmasıdır.

Bir şiir 7 heceden oluşuyorsa genellikle 4+3 şeklinde bir durak özelliğine sahiptir. Yani şiir okunurken 4 heceden sonra durularak bir ahenk sağlanır.

Okumaktan / murat ne
Kişi Hak’kı / bilmektir
Çün okudun / bilmezsin
Ha bir kuru / emektir

8’li Hece Ölçüsü Örneği

Halk edebiyatında daha çok semai ve varsağı nazım türlerinde gördüğümüz sekizli hece ölçüsü büyük bir oradan 4+4 şeklinde bir durak özelliğine sahiptir. Az da olsa 5+3 şeklinde yazılmış şiir örnekleri de vardır.

Ben yürürüm / yane yan
Aşk boyadi / beni kane
Ne âkilem / ne divâne
Gel gör beni / aşk neyledi

11’li Hece Ölçüsü Örneği

Şiirimizde en çok kullanılan hece ölçüsü kalıplarının başında gelen 11’li hece ölçüsü özellikle koşma ve türkü nazım biçimlerinde kullanılmıştır. Ancak diğer hece ölçüsü türlerinden farklı olarak genellikle 4+4+3 ya da 6+5 olmak üzere iki şekilde durak özelliğine sahiptir.

Kul olayım kalem / tutan eline
Kâtip ahvalimi / şah’a böyle yaz
Şekerler ezeyim / şirin diline
Kâtip ahvalimi / şah’a böyle yaz

İLGİNİZİ ÇEKEBİLECEK YAZILAR
PDF / Slayt
9.Sınıf Ders Konuları
TYT Türkçe 
AYT Edebiyat

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.