Hece Ölçüsü Nedir? – Hece Ölçüsünün Özellikleri

Türklerin milli ölçüsü olan “Hece ölçüsü” dizelerdeki hece sayılarının eşit olması esasına dayanmaktadır. Türkçe yazılan şiirlere en uygun olan ölçüdür çünkü Türkçede bütün seslerin okunma değeri hemen aynıdır. 

Hece vezni, İslamiyet öncesi Türk şiirinde –Divanü Lügat’it Türk‘te yer alan şiirlerin büyük bir kısmı hece ölçüsüyle oluşturulmuştur- kullanılmaya başlanmış ve İslamiyetle birlikte aruz ölçüsü ön plana çıkmış olsa da halk şiiri geleneğinde günümüze kadar varlığını devam ettirmiştir. Ancak “Milli edebiyat ve cumhuriyet dönemi edebiyatının” ilk yıllarında tekrar Türk şiirinde hakim olarak kullanılan ölçü olabilmiştir.

Hece ölçüsünde hece sayısı en önemli unsurdur. Türk şiirinde en çok “7, 8 ve 11.” hece ölçüsü kullanılmıştır. Bunların dışında 12 ve 14’lü kalıplar da kullanılmıştır. Türk şiirinde kullanılan hece kalıpları şu şekildedir:

5 heceliler: Serbest
6 heceliler: 3 + 3 • serbest
7 heceliler: 4 + 3 , serbest
8 heceliler: 4 + 4 , serbest
10 heceliler: 5 + 5
12 heceliler: 4 + 4 + 4 ; 7 + 5 ; 6 + 6
13 heceliler: 7 + 6 , 8 + 5
14 heceliler: 7 + 7
1 5 heceliler: 8 + 7
16 heceliler: 8 + 8 . 4 + 4 + 4 + 4 

Aruz ölçüsüne kıyasla bir şiire uygulanması çok daha kolay olan hece vezninde ahengi sağlayan yalnızca dize sayılarının eşit olması değildir.  Şiir içindeki durak yerleri de önemli bir unsurdur.

Hece Ölçüsünde Durak

Hece ölçüsünün önemli unsurlarından biri de duraklardır. Şiir içindeki duraklar ahengin sağlanmasında önemli bir görev görmektedir. Dizelerin içinde yer alan duraklarda durularak ahengin sağlanması amaçlanır. Bu şekilde şiir daha etkili bir şekilde okunabilmektedir.

Bir şiirin dizesindeki hece sayısı o dizedeki ünlü seslere eşit sayıdadır. Bu nedenle dizedeki hece sayısına ulaşabilmek için ünlü sesleri sayabiliriz.

7/li Hece Kalıbı

Okumaktan / murat ne
Kişi Hak’kı / bilmektir
Çün okudun / bilmezsin
Ha bir kuru / emektir

8’li Hece Kalıbı

Ben yürürüm / yane yan
Aşk boyadi / beni kane
Ne âkilem / ne divâne
Gel gör beni / aşk neyledi

11’li Hece Kalıbı

Kul olayım kalem / tutan eline
Kâtip ahvalimi / şah’a böyle yaz
Şekerler ezeyim / şirin diline
Kâtip ahvalimi / şah’a böyle yaz

9. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı dersinin konu anlatımlarına aşağıdaki linke tıklayarak ulaşabilirsiniz…

9. Türk Dili ve Edebiyatı Dersi Konuları

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*