Roman nedir, romanın özellikleri, roman türleri, ilk roman örnekleri

Roman Nedir? Romanın Özellikleri, Konularına Göre Romanlar

Edebiyat dünyasında en yaygın tür olarak kullanılan edebi türlerin başında belki de roman gelmektedir. Bu tür bugün tüm dünyada çok sayıda basılmakta ve yaygın bir şekilde okunmaktadır. Peki roman nedir?

Yaşanmış ya da yaşanabilecek olayların, insanlar arasındaki ilişkilerin, insan psikolojisinin uzun bir şekilde yer ve zaman bağlamında anlatıldığı düz yazı şeklindeki edebi türe roman denir. İnsanı en iyi anlatan, en iyi tanıtan, onun psikolojisini en net şekilde yansıtabilen tür romandır. “Roman” sözcüğü, Latince “Roma dili” manasından türetilmiş ve daha sonrasında bu türde yazılmış eserlere genel olarak bu ad verilmiştir. Uzun bir yapıda oluşturulan romanlarda anlatılanlar yazarlar tarafından kurgulanmaktadır. Yani yaşanabilecek olaylar yazar tarafından kurgulanır. Bu şekilde yazar bir gerçeklik kurgulayarak insanların o kurgusal dünyadan haberdar olmasını, o dünyanın içine dahil olmasını, farklı hayatlar yaşamasını amaçlar. Bir yazarın düş gücü ve hayal dünyası ne kadar genişse eserde anlatılan olay ve durumlar da o kadar zengin olacaktır.

Roman Özellikleri

  • Yaşanması muhtemel olaylar anlatılır.
  • Hikayelere göre daha uzundur.
  • Olay, zaman, mekan ve kişi yapı unsurlarıdır.
  • Anlatıda üç farklı bakış açısı bulunmaktadır.
  • Bu tür eserlerde gözlem ön plandadır.
  • Eserde yer alan kahramanlar bütün yönleriyle anlatılır.
  • Mekanların ayrıntılı tasviri yapılır.
  • Konularına göre farklı roman çeşitleri bulunmaktadır.
  • Dünya edebiyatında ilk roman örneği Miguel de Cervantes tarafından yazılan Don Kişot adlı eserdir.
  • Türk edebiyatında ilk roman örneği ise Şemsettin Sami’nin yazdığı Taaşşuk-ı Talat-ı Fitnat adlı eserdir.

Romanın Yapı Unsurları

Olay çevresinde oluşan edebi metinlerde olduğu gibi “Roman ögeleri” eserde büyük bir öneme sahip olmaktadır. Eserin temelini oluşturan roman unsurları şu şekildedir:

a) Olay: Anlatmaya bağlı her eserin merkezinde bir olay yer almaktadır. Aslında tek bir olay etrafında birbirine bağlanan birçok olay örgüsü bulunmaktadır ve bu olay örgülerinin tamamı da merkezdeki olayı desteklemektedir. Olay örgüleri arasında da neden-sonuç ilişkisi altında bir bütünlük mevcuttur.

b) Kişi: Anlatılan olaylar belirli kişiler tarafından gerçekleştirilir ve olaylar sırasında her kahramanın belli bir rolü bulunmaktadır. Roman kişileri kadro olarak eserde oldukça zengin bir şekilde yer almaktadır. Ayrıca eserde yer alan kahramanlar ayrıntılı bir şekilde tanıtılmakta ve betimlenmektedir. Kişiler karşımıza iki şekilde çıkmaktadır: Tip ve Karakter.

  • Tip: Başka kişilerde de bulunan ortak özellikleri üstünde barındıran, temsil ettiği grubun niteliğini belirgin bir şekilde yansıtan roman kahramanı tiptir. Tip olan kişinin vurgulanan yani temsil ettiği özellik güçlü bir şekilde okuyucuya hissettirilir. Mesela bir eserdeki cimri özelliğini gösteren kişi tiptir. Dünyanın her yerinde cimrilik özellikleri aynı olduğundan tipin evrensel olduğunu söyleyebiliriz.
  • Karakter: Tip özelliği göstermeyip kahramanın kendine özgü davranışları ile başka özellikteki kişilerden ayrılan, çok yönlü davranış gösteren roman kişisidir. Olayların durumuna göre karakterin davranışlarında da değişiklikler gözlenir ve davranışlarını önceden tahmin etmek mümkün olmamaktadır.

Tip ve Karakter Arasındaki Fark Nedir?

  • Tip belli bir zümreyi temsil ederken karakter kendine özgü özellikleriyle ön plana çıkar. Yani tip genel, karakter özeldir denilebilir.
  • Tip genel olduğundan farklı eserlerde de karşımıza çıkabilir fakat karakter özel olduğundan başka eserlerde karşımıza çıkma olasılığı yoktur.
  • Tip tek yönlüyken karakter çok yönlüdür.

c) Zaman: Her olayın mutlaka bir gerçekleşme zamanı vardır. Bu nedenle eserde zaman kavramları sıklıkla kullanılabilmektedir. Eserlerde genellikle “-di’li geçmiş zaman” kipi anlatım tercih edilir. Eserde zaman kronolojik bir sırayla verilebileceği gibi geçmişe-geleceğe gidiş şeklinde de aktarılabilmektedir.

Romanda iki çeşit zaman bulunmaktadır. Birincisi olayların gerçekleştiği, yaşanılan anı belirten “Gerçek zaman“dır. İkincisi ise yaşanan andan bağımsız bir şekilde geçmişe dönülmesi, kahramanların geçmişinin anlatıldığı “Kozmik zaman“dır. Kozmik zaman, yaşanılan anın dışındaki zamanı kastetmektedir.

d) Mekan (Yer): Anlatılan olayların meydana geldiği yer de yapı unsurlarındandır. Eserde gerçekleşen olaylarla bağlantılı bir şekilde uygun bir mekan yazar tarafından kurgulanır. Bu türde mekan tahlilleri de önemli bir yer tutarken aktarılan olayların yapısına göre mekan tasviri yani betimlemesi de ön plana çıkmaktadır.

Romanda Anlatıcı Bakış Açıları: Olay anlatan edebi metinlerin önemli unsurlarından biri de anlatıcıdır. Eserin yazarı ve anlatıcısı aynı değildir. Yazar eserini oluştururken farklı bir anlatıcı kurgulamaktadır. Romanda anlatıcı bakış açıları şu şekildedir:

  1. Kahraman Bakış Açısı: Olayın merkezinde yer alan kişi ağzından yaşananların bizzat anlatılmasıdır. Birinci teklik şahıs ekiyle ben tarzı bir anlatım kullanılır.
  2. Gözlemci Bakış Açısı: Gerçekleşen olayları bizzat gören ve bunları tarafsız bir şekilde okuyucuya aktaran kişi gözlemci anlatıcıdır. Anlatıcı olayları gördüğü kadarıyla üçüncü tekil şahıs ağzıyla aktarır.
  3. İlahi (Tanrısal-Hakim) Bakış Açısı: Tanrısal bakış açısına sahip anlatıcı gözlemci gibi olayları görür ve izler ancak olayın merkezindeki kişilerin iç dünyasına, duygularına, düşüncelerine de hakim bir şekilde okuyucuya aktarır.

Roman Türleri (Konularına Göre Romanlar)

Romanlar içerdiği konuya ve edebi akımlara göre farklı isimlerde sınıflandırılmaktadır. Uzun bir geçmişi bulunan ve tüm dünyada çok yaygın olan roman türlerini ya da bir diğer tabirle “konularına göre romanlar“ı şu şekilde sınıflandırabiliriz.

Tarihi Romanlar

Konusunu tarihten alan, geçmişte yaşanan olayları anlatan; anlattığı dönemin zihniyetini yani yaşam biçimini, psikolojisini yansıtan eserlerdir. Türk edebiyatında yazılan ilk tarihi roman Namık Kemal’in Cezmi adlı eseridir. Yine Kemal Tahir’in Devlet Ana, Tarık Buğra’nın Osmancık adlı eserleri tarihi roman örneklerindendir.

Macera Romanları

Günlük hayatta pek rastlanmayan çarpıcı, sürükleyici ve gizemli olayların heyecan verici bir şekilde anlatıldığı eserlerdir. Dünya edebiyatında macera türünde yazılmış en bilindik eser Daniel Defoe’nun yazdığı Robinson Crusoe adlı eserdir.

Sosyal Roman

Bu tür eserlerde toplumların sorunları, sıkıntıları işlenmektedir. Bu tür sorunlar arasında; göç, işsizlik, ekonomi, töre, sınıflar arası çatışmalar yer almaktadır.

Psikolojik Roman

Olay kahramanlarının ruhsal durumunu, iç dünyasını ve psikolojik yapısını anlatan türe psikolojik ya da tahlil romanı adı verilmektedir. Bu tür eserlerde aktarılan olaydan çok olay karşısında bireyin ruhsal çözümlemesi ön plana çıkmaktadır. Mehmet Rauf’un Eylül adlı eseri Türk edebiyatındaki ilk psikolojik eser olarak kabul edilir. Dünya edebiyatındaki en iyi psikolojik romanların başında ise Dostoyevski’nin “Suç ve Ceza” adlı eseri gelmektedir.

Romanın Bölümleri

Olay çevresinde oluşan edebi metinlerin temel yapısında “Serim, düğüm ve çözüm” olmak üzere üç bölüm yer almaktadır. Roman bölümleri de “Serim, düğüm ve çözüm” şeklinde oluşmaktadır. Yazar eserini yazmadan önce eserin planını bu bölümlere göre yapar.

Türk Edebiyatında Roman

Birçok edebi türde olduğu gibi bu türün de Türk edebiyatına girmesi Tanzimat Dönemi ile olmuştur. Tanzimat ile birlikte edebiyatın da Batı’ya yöneldiği bu dönemde ilk roman denemelerimiz Batı’dan yapılan tercümelerle olmuştur. Türk edebiyatında ilk çeviri roman Yusuf Kamil Paşa’nın Telemak adlı eseridir. Yazar eseri Fransız yazar Fenelon’dan tercüme etmiştir. Türk edebiyatında ilk yerli roman ise Şemsettin Sami’nin Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat adlı eseridir. Bunların dışında Türk edebiyatında roman ilkleri şu şekilde listelenebilir:

Türk Edebiyatında yazılan ilk edebi romanİntibah – Namık Kemal
Türk Edebiyatında yazılan ilk tarihi roman: Cezmi – Namık Kemal
Türk Edebiyatında yazılan ilk realist roman: Araba Sevdası – Recaizade Mahmut Ekrem
Türk Edebiyatında yazılan Batılı anlamda ilk roman: Mâi ve Siyah – Halit Ziya
Türk Edebiyatında yazılan ilk psikolojik roman: Eylül – Mehmet Rauf
Türk Edebiyatında yazılan ilk köy romanı: Karabibik – Nabizade Nazım
Türk Edebiyatında yazılan ilk postmodern roman: Tutunamayanlar – Oğuz Atay

 Dünya Edebiyatında Roman

Bilinen en eski anlatım türlerinden olan destan, yüzyıllar ardından gelişerek modern edebiyatta yerini hikaye ve romana bırakmıştır. Dünya edebiyatında ilk roman örneği daha önce verildiği bilinse de dünya edebiyatında ilk modern roman Miguel de Cervantes 16. yüzyılda yazdığı “Don Kişot” adlı eserdir. Bu nedenle dünya edebiyatında ilk roman örneği ve yazarı olarak kabul görürler.

Hikaye ve Roman Arasındaki Farklar

Olay çevresinde oluşan metinlerin başında yer alan “Hikaye ve Roman” ın karşılaştırılması şu şekilde yapılabilir:

  • Hikayede olaylar kısa bir şekilde anlatılırken romanda daha uzun, ayrıntılı ve derinlemesine anlatılır.
  • Hikaye kişileri sayı olarak azdır ancak romanda kişi sayısı fazladır.
  • Hikayede kişiler kısa bir şekilde tanıtılırken romanda kişilerin detaylı iç-dış tasviri yapılır.
  • Hikayede zaman kısa bir dilimi kapsarken romanda uzun bir zaman dilimi söz konusudur.
  • Hikayede mekanlar da kısıtlı bir şekilde kullanılır.

Konuyu sunum olarak indirmek için TIKLAYINIZ

Ayrıca Bkz -> ROMAN KONU VİDEOSU HİKAYE NEDİR?

21 yorum

  1. Çok yararlı oldu benim için…

  2. Çok işime yaradı. Çok sağolun. 🙂

  3. Müthiş olmuş elinize sağlık

  4. İlginize teşekkür ederiz.

  5. beğendim iyi

  6. bununla ilgili pano hazırlamama yardımcı oldu teşekkürler:)

  7. Gercekten güzel olmuş emeğinize sağlık

  8. İlginize teşekkür ederiz. Sizlerden aldığımız bu güzel yorumlar bizim iş şevkimizi arttırıyor.

  9. mustafa gülbiraz

    teşekkürler

  10. çok işime yaradı. teşekkürler çok güzel bi sayfa

  11. İlginize teşekkür ederiz. Sizlerden olumlu dönütler almak mutlu ediyor bizi…

  12. çok teşekkürler

  13. →TEŞEKKÜR EDERİM, ÇOK BAŞARILI BİR SİTE VE GAYET GÜZEL PAYLAŞIMLAR (ANLATIMLAR) YAPILIYOR

  14. Çok teşekkürler,güzel makale

  15. Çok güzel ve faydalı teşekkürleeer

  16. Çok güzel ve faydalı olmuş teşekkürler

  17. çokkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkkk güzelllllllllllllllllllllllllllll

  18. çok teşekkürler işime çok yaradı

  19. Güzel düşünceleriniz için teşekkürler.

  20. çok yararlı oldu sağolun

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.