Hikaye, öykü, hikaye nedir, hikaye özellikleri

Hikaye (Öykü)

Yaşanmış ya da yaşanması muhtemel olayların bir yazar tarafından okuyucuda heyecan, zevk uyandıracak şekilde kısaca anlatıldığı edebi metinlere hikaye ya da öykü denilmektedir. 

Ola çevresinde oluşan edebi metinlerden birisi olan hikayeler, sade bir olay örgüsüne dayanmakla beraber genellikle tek mekanda az sayıda kişiye yer verir ve özlü bir anlatım barındırır. Olayları kısa bir şekilde ele almasıyla birlikte öykülerin genellikle birkaç sayfadan oluştuğu söylenebilir.

Hikayeler uzun bir süre romanın bir parçası olarak değerlendirildi. Özellikle Tanzimat Dönemi’nin ilk yıllarına kadar herhangi bir olayı anlatan tüm eserlere hikaye adı verildi ancak roman kavramı bizde kullanılmaya başlanınca hikaye farklı bir tür olarak adlandırılmaya başlandı.

Her ne kadar hikaye, romanla benzer özellikler gösterse de günümüzde hikayeler farklı bir edebi tür olarak değerlendirilmektedir.

Dünya edebiyatında ilk hikaye örneği olarak kabul edilen eser 14. yüzyılda İtalyan yazar Giovanni Boccaccio’nun yazdığı Decameron adlı hikayedir. Edebiyatımızda ise ilk hikaye örneği Ahmet Mithat Efendi’nin yazdığı Letaif-i Rivayet’tir.

Hikaye Özellikleri

1. Hikaye, gerçek yaşamda olmuş ya da yaşanması muhtemel olayları estetik zevk verecek şekilde anlatır.

2. Romanlara göre tek bir olay daha kısa bir olay örgüsüyle anlatılır.

3. Öykülerin olay ve durum olmak üzere iki ayrı türü vardır.

4. İlk hikaye örneği Boccaccio’nun  14.yüzyılda yazmış olduğu Decameron adlı eseridir.

5. Türk edebiyatındaki ilk hikaye örneği Ahmet Mithat Efendi’nin Letaif-i Rivayet’dir.

6. Batılı anlamda ilk hikaye örneğimiz ise Samipaşazade Sezai’nin Küçük Şeyler adlı kitabıdır.

6. Hikayeler dört yapı unsurundan oluşmaktadır: olay, kişi, zaman ve mekan.

7. Romana göre kişi sayısı daha azdır.

8. Öyküler serim, düğüm ve çözüm bölümlerinden oluşmaktadır.

9. Kişiler, öyküde gösterdikleri özelliklere göre tip ve karakter olarak ikiye ayrılır.

Hikayenin Yapı Unsurları

Olay çevresinde oluşan metinlerde olduğu gibi hikayenin yapı unsurları olay, kişi, mekan ve zamandan oluşmaktadır.

Olay: Hikayelerde çoğu zaman sadece kısa bir olay ele alınmaktadır. Hikayelerde karakterlerin hayatlarından kopuk bir şekilde sadece belli bir kısım, yani sadece bir olay ele alınır. Konu çerçevesinde okuyucuya aktarılan durumların neden-sonuç ilişkisiyle birbirine bağlanmış bütüne ise olay örgüsü denir.

Kişi: Sadece tek bir olay anlatıldığından, anlatılan olayın da kısa süre içinde bitirilmesi nedeniyle kişi sayısı da sınırlı tutulmaktadır. Hikayede belli bir zümrenin, sınıfın özelliklerini aşırı derece üstünde taşıyan kişiye tip denir. Tip gibi belirgin bir özellik göstermeyen, kendine özgü özellikleri taşıyan kişiye karakter denir.

Zaman: Hikayelerde zaman kavramına pek yer verilmez. Zaman bazı hikayelerde belirtilirken anlatılan olay kısa bir zaman içinde sonuçlandırılmaktadır.

Mekan: Zaman unsurunda olduğu gibi mekanların anlatımına ve tasvirlerine de pek yer verilmez.

Hikaye Türleri

Öyküdeki olaylar okuyucuya aktarılırken dünya çapında olay ve durum hikayesi olmak üzere birbirinden farklı iki hikaye yöntemi kabul görmektedir.

1. Olay Hikayesi

Olay hikayeleri ya da Maupassant tarzı hikayeler adeta bir romanın küçük halidir şeklinde tanımlanabilmektedir. Bu hikayelerin merkezinde bir olay vardır ve olay; serim, düğüm, çözüm bölümlerine mantıksal bir uyumlulukla sonuçlanmaktadır.

Hikayenin sonunda olaylar bir sonuca ulaştığından, olay ve kişiler hakkında yeterli bilgiler verildiğinden okuyucunun hayal gücüne ihtiyaç duyulmaz. Olay hikayeleri bittiğinde okuyucu tarafından merak edilecek bir şey de kalmamış olur. Bu hikayelerde kişiler ve çevrenin incelenmesine, tasvirine de ayrıca yer verilir.

Olay hikayelerinin geliştiricisi ve dünya çapındaki temsilcisi Fransız yazar Guy de Maupassant’dır. Türk edebiyatında ise olay hikayesi denildiğinde akla gelen ilk isim Ömer Seyfettin‘dir.

2. Durum Hikayesi:

Olayın ikinci planda tutulduğu durum  ya da Çehov tarzı hikayeler bu yönüyle romandan da ayrılmış olurlar.

Olaydan çok yaşamın belli bir kesitinin ele alınıp ruhsal çözümlemelere yer verilir. Hikayenin bitmesiyle aslında her şey bitmez, okuyucunun hayal gücünde farklı bir şekilde devam eder hikaye. Kişiler ve çevre hakkında bize bilgiler verilmekten çok sezdirilir.

Durum hikayeciliğini geliştiren ve dünya çapında bu tarz hikayeleriyle tanınan yazar ise Rus Anton Çehov’dur. Türk edebiyatında durum hikayelerinin temsilcileri ise Sait Faik Abasıyanık ile Memduh Şevket Esendal‘dır. 

Hikayenin Bölümleri

Çoğu hikaye serim, düğüm ve çözüm bölümlerinden oluşmaktadır. Ancak bazı hikayelerde (durum hikayelerinde) bu bölümlerin bulunma zorunluluğu olmamaktadır.

Serim düğümünde olaylar başlatılır ve kişi, zaman, mekan hakkında kısa bilgiler verilir.

Olayların, merakın ve heyecanın doruğa ulaştığı nokta ise düğüm bölümünde yer almaktadır.

Olayların sonuçlandığı, okuyucunun kafasındaki merak duygusunun giderildiği yer ise çözüm bölümüdür.

Türk Edebiyatında Hikaye

Türk edebiyatı her ne kadar bu türe yabancı olmasa da batılı anlamda hikaye türüyle ilk kez Tanzimat Dönemi’nde tanışmıştır. Ondan önce ise hikayeye benzeyen; mesnevi, halk hikayesi gibi türler bizim bu konudaki ihtiyaçlarımızı karşılıyordu. Edebiyatımızda ilk hikaye kitabı yine bu dönemde Ahmet Mithat Efendi’nin yazmış olduğu Letaif-i Rivayat adlı eser kabul edilmektedir. Ancak daha sonraki dönemlerde yani Servet-i Fünun, Milli Edebiyat ve Cumhuriyet Dönemi Edebiyatlarında bu türün çok daha başarılı örnekleri verilmiştir.

Hikayede Kullanılan Anlatım Biçimleri

Hikayelerde birçok anlatım biçimi kullanılmakla birlikte en çok kullanılan anlatım biçimleri “Öyküleyici anlatım” ve “Betimleyici anlatım”dır.

Bu anlatım türleri hakkında bilgi almak için aşağıda yer alan başlıklara tıklayabilirsiniz.

Öyküleyici Anlatım
Betimleyici Anlatım

Hikâye okumanın kişiye kazandıracakları hakkında görüşlerinizi belirtiniz.

Hikaye başka insanların başından geçebilecek birtakım olayları belli kurallara göre okuyucuya aktarır. Böylelikle hikaye okuyanlar başka insanların hayatlarından, dış dünyadan haberdar olabilmektedir. Ayrıca hikaye okumak kişinin hayal gücünü ve ufkunu geliştirmekle beraber kişinin sözcük dağarcığını da geliştirecektir. Hikaye ya da kitap okumak aynı zamanda insanlara farklı bakış açıları da kazandırmaktadır.

9. Türk Dili ve Edebiyatı Dersi Konuları

17 yorum

  1. Ödevimi yapmada çok faydalı oldu.

  2. Ödevimde çok yardımcı oldu

  3. AZRA ÖZDEMİR

    Gerçekten çok beğendim. Çok güzel bir sayfa

  4. Güzel sayfa

  5. Sınavıma yardımcı oldu teşekkürler

  6. evet gerçekten güzel olmuş

  7. Thank youuu gercekten isime cok yaradi

  8. Müthiş.

  9. sınava çalışırken çok yardımcı oldunuz teşşekürler

  10. mükemmel bise yaa öğretmenim proje ödevi vermişti 5 sayfa yazacaktım bu 3-4 sayfa oldu tesekkurler cok isime yaradı

  11. ödevimde baya yardımı oldu teşekkür derim

  12. Mekanın Sahibi

    Teşekkürler işime çok yaradı💖💎

  13. Gerçekten çok işime yaradı sözlüm 100 sayenizde

  14. Çok yardımcı oldu. Teşekkür ederim’💜

  15. jurassic world hayranı

    Yarışma olacak Çok iyi oldu

  16. çok teşekkürler

  17. teşekkürler çok sağolun projem vardı

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.