Hikaye (Öykü) Nedir? Hikaye Türleri ve Özellikleri

Yaşanmış ya da yaşanması muhtemel olayların bir yazar tarafından okuyucuda heyecan, zevk uyandıracak şekilde kısaca anlatıldığı edebi metinlere hikaye ya da öykü denilmektedir. Hikayeler uzun bir süre romanın bir parçası olarak kabul gördü ve değerlendirildi. Özellikle Tanzimat Döneminin ilk yıllarına kadar herhangi bir olayı anlatan tüm eserlere hikaye adı verildi. Ancak roman kavramı da bizde kullanılmaya başlanınca hikaye farklı bir tür olarak adlandırılmaya başlandı.Günümüzde hikayelere farklı bir edebi tür gözüyle bakılmaktadır.

Dünya edebiyatında ilk hikaye örneği olarak kabul edilen eser 16. yüzyılda İtalyan yazar Giovanni Boccaccio’nun yazdığı Decameron adlı hikayedir. Türk edebiyatı her ne kadar bu türe yabancı olmasa da batılı anlamda hikaye türüyle ilk kez Tanzimat Döneminde tanışmıştır. Ondan önce ise hikayeye benzeyen; mesnevi, halk hikayesi gibi türler bizim bu konudaki ihtiyaçlarımızı karşılıyordu. Edebiyatımızda ilk hikaye kitabı yine bu dönemde Ahmet Mithat Efendi’nin yazmış olduğu Letaif-i Rivayat adlı eser kabul edilmektedir. Ancak daha sonraki dönemlerde yani Servet-i Fünun, Milli Edebiyat ve Cumhuriyet Dönemi Edebiyatlarında bu türün çok daha başarılı örnekleri verilmiştir.

Hikayenin Yapı Unsurları (Hikayenin Ögeleri)

Olay çevresinde oluşan metinlerden olan hikayenin de yapı unsurları kişi, olay, zaman ve mekandan oluşmaktadır.

Olay: Hikayelerde çoğu zaman ele sadece tek bir olay alınmaktadır. Hikayelerde karakterlerin hayatlarından kopuk bir şekilde sadece belli bir kısım, yani sadece bir olay ele alınır. Olayların öncesi ve sonrası hakkında okuyucunun hayal gücü devreye girmektedir.

Kişi: Hikayelerde kişi sayısı da oldukça azdır. Sadece tek bir olay anlatıldığından, anlatılan olayın da kısa süre içinde bitirilmesi nedeniyle kişi sayısı da sınırlı tutulmaktadır.

Zaman: Hikayelerde zaman kavramına pek yer verilmez. Zaman bazı hikayelerde belirtilirken anlatılan olay kısa bir zaman içinde sonuçlandırılmaktadır.

Mekan: Zaman unsurunda olduğu gibi mekanların anlatımına ve tasvirlerine de pek yer verilmez.

Hikaye Çeşitleri

Hikaye geleneğinde dünya çapında birbirinden farklı iki hikaye yöntemi kabul görmektedir. Bu hikaye türleri olay ve durum olarak adlandırılabildikleri gibi temsilcilerinden aldıkları isimlerle yani Maupassant tarzı ve Çehov tarzı olarak da isimlendirilmektedir.

1. Olay Hikayesi: Olay hikayeleri ya da Maupassant tarzı hikayeler adeta bir romanın küçük halidir şeklinde tanımlanabilmektedir. Bu hikayelerin merkezinde bir olay vardır ve olay; serim, düğüm, çözüm bölümlerine mantıksal bir uyumlulukla sonuçlanmaktadır. Hikayenin sonunda olaylar bir sonuca ulaştığından, olay ve kişiler hakkında yeterli bilgiler verildiğinden okuyucunun hayal gücüne ihtiyaç duyulmaz. Olay hikayeleri bittiğinde okuyucu tarafından merak edilecek bir şey de kalmamış olur. Bu hikayelerde kişiler ve çevrenin incelenmesine, tasvirine de ayrıca yer verilir. Olay hikayelerinin geliştiricisi ve dünya çapındaki temsilcisi Fransız yazar Guy de Maupassant’dır. Türk edebiyatında ise olay hikayesi denildiğinde akla gelen ilk isim Ömer Seyfettin‘dir.

2. Durum Hikayesi: Olayın ikinci planda tutulduğu durum  ya da Çehov tarzı hikayeler bu yönüyle romandan da ayrılmış olurlar. Olaydan çok yaşamın belli bir kesitinin ele alınıp ruhsal çözümlemelere yer verilir. Hikayenin bitmesiyle aslında her şey bitmez, okuyucunun hayal gücünde farklı bir şekilde devam eder hikaye. Kişiler ve çevre hakkında bize bilgiler verilmekten çok sezdirilir. Durum hikayeciliğini geliştiren ve dünya çapında bu tarz hikayeleriyle tanınan yazar ise Rus Anton Çehov’dur. Türk edebiyatında durum hikayelerinin temsilcileri ise Sait Faik Abasıyanık ile Memduh Şevket Esendal‘dır.

Hikayenin Özellikleri

1. Hikaye yaşanmış ya da yaşanması muhtemel olayları anlatır.

2. Romanlara göre olaylar çok daha kısa anlatılır.

3. Hikayelerin olay ve durum olmak üzere iki ayrı türü vardır.

4. İlk hikaye örneği Boccaccio’nun  Decameron adlı eseridir.

5. Türk edebiyatındaki ilk hikaye kitabı ise Ahmet Mithat Efendi’nin Letaif-i Rivayat’idir.

6. Hikayeler dört yapı unsurundan oluşmaktadır: olay, kişi, zaman ve mekan.

7. Romana göre kişi sayısı daha azdır.

8. Hikayede plan şu şekildedir: serim, düğüm ve çözüm.

Hikayenin Bölümleri

Çoğu hikaye serim, düğüm ve çözüm bölümlerinden oluşmaktadır. Ancak bazı hikayelerde (Durum hikayelerinde) bu bölümlerin bulunma zorunluluğu olmamaktadır. Serim düğümünde olaylar başlatılır ve kişi, zaman, mekan hakkında kısa bilgiler verilir. Olayların, merakın ve heyecanın doruğa ulaştığı nokta ise düğüm bölümünde yer almaktadır. Olayların sonuçlandığı, okuyucunun kafasındaki merak duygusunun giderildiği yer ise çözüm bölümüdür.

Hikayede Kullanılan Anlatım Biçimleri

Hikayelerde birçok anlatım biçimi kullanılmakla birlikte en çok kullanılan anlatım biçimleri “Öyküleyici anlatım” ve “Betimleyici anlatım”dır. Bu anlatım türleri hakkında bilgi almak için aşağıda yer alan başlıklara tıklayabilirsiniz.

Öyküleyici Anlatım
Betimleyici Anlatım

Hikâye okumanın kişiye kazandıracakları hakkında görüşlerinizi belirtiniz.

Hikaye başka insanların başından geçebilecek birtakım olayları belli kurallara göre okuyucuya aktarır. Böylelikle hikaye okuyanlar başka insanların hayatlarından, dış dünyadan haberdar olabilmektedir. Ayrıca hikaye okumak kişinin hayal gücünü ve ufkunu geliştirmekle beraber kişinin sözcük dağarcığını da geliştirecektir. Hikaye ya da kitap okumak aynı zamanda insanlara farklı bakış açıları da kazandırmaktadır.

9. sınıf Türk Dili ve Edebiyatı dersinin konu anlatımlarına aşağıdaki linke tıklayarak ulaşabilirsiniz…

9. Türk Dili ve Edebiyatı Dersi Konuları

Bir yorum

  1. Ödevimi yapmada çok faydalı oldu.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

x

Check Also

Tanzimat Dönemi Edebiyatında Gazetecilik

Osmanlı Devleti’nde ilk gazete örnekleri Tanzimat döneminde verilmiştir. Batı’da büyük bir yer tutan gazetenin Türk ...