Koşuk Nedir? Koşuk Özellikleri, Koşuk Örneği

İslamiyet öncesi Türklerde şölen ve sığır adı verilen törenlerde birtakım şiirler okurlardı. Törenlerde din adamlarının kopuz eşliğinde aşk, savaş, kahramanlık ve doğa temalı okudukları şiirlere koşuk denir.  Törenlerdeki bu şiirleri şaman denilen din adamları kopuz eşliğinde okurdu. Böylelikle törendekiler ve ava çıkacak olanlar coşturulurdu. Milli bir şiir türümüz olan koşuklar hakkında sözlü geleneğe dayanması nedeniyle pek bilgi sahibi değiliz aslında. Bu türle ilgili elimizdeki en önemli örnek eserler ise Kaşgarlı Mahmut’un Divanü Lügat’it Türk adlı eserinde yer almaktadır.

Bu türdeki şiirler İslamiyet öncesi Türk edebiyatında “koşuk” olarak adlandırılırken İslamiyet sonrası halk edebiyatında yerini “Koşma” şiirlerine bırakmıştır. Bu türün divan edebiyatında karşılığı ise “Gazel” olarak kabul görmektedir.

Koşuk Özellikleri

  1. Başta aşk, doğa, savaş, kahramanlık gibi konular olmak üzere bir çok konuda söylenmiştir.
  2. Bu şiirler sığır törenlerinde ve şölenlerde kopuz eşliğinde söylenmiştir. Amaç katılımcıları coşturmaktır.
  3. Milli veznimiz olan hece ölçüsüyle söylenmişlerdir.
  4. Genellikle 7’li hece ölçüsüyle söylenmişlerdir.
  5. Nazım birimi olarak o zamandaki tüm şiirlerde olduğu gibi dörtlük tercih edilmiştir.
  6. Kafiye şeması aaab, cccb şeklindedir.
  7. Bu tür şiirlerde genellikle yarım kafiyenin kullanıldığı görülür.

Koşuk Örneği

Kar buz kamuğ erüşdi
Tağlar suvı akışdı
Kökşin bulıt örişdi
Kayguk bolup egrişür ( 6)

Yagmur yagıp saçıldı
Türlük çeçek suçuldı
Yinçü kabı açıldı (8)
Çından yıpar yugruşur

Koydı bulut yağmurın
Kerip tutar ak torın
Kırka koytı ol karın
Akın akar engreşür

(Günümüz Türkçesi ile)
Kar, buz, hepsi eridi ;
Dağların suyu aktı,
Mavi bulut belirdi,
Kayık olup salınır. (7)

Yağmur yağıp saçıldı,
Türlü çiçekler çıktı,
İnci (çiçeği) açıldı,
Sandal’la misk yuğruşur.

Bulut yağmurunu bıraktı,
(havaya) ak ağını gerip tutuyor.
O, karını kırlara bıraktı,
Sel(ler) inleyerek akıyor.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.