Koşuk, Koşuk nedir, Koşuk özellikleri, Koşuk örnekleri, Koşuklar, Koşukların özellikleri

Koşuk Nedir? ⇒ Koşuk Özellikleri, Koşuk Örneği, Koşuklar

İslamiyet öncesi dönem Türk geleneklerinde yer alan şölen ve sığır törenlerinde birtakım şiirler okunurdu. İşte bu törenlerde şaman, kam, baksı ve ozanların kopuz eşliğinde genellikle aşk, güzellik, tabiat gibi temalarda okudukları şiirlere koşuk denir.

Törenler sırasında din adamları tarafından okunan “koşuklar” tamamen Türk kültürünün izlerini taşımaktadır. Bu dönemde henüz başka kültürlerden etkilenmediğimiz için koşuklar halkın anladığı bir dilde ve Türklerin milli vezni olan hece ölçüsüyle söylenmiştir. Ancak şunu belirtmekte fayda var ki bu şiirler o dönemde sözlü gelenek yoluyla varlıklarını devam ettirdiklerinden bugün koşuklar hakkında çok fazla bilgi sahibi değiliz. Bu türle ilgili bugün elimizde yer alan örnekler ise örnekler ise Kaşgarlı Mahmut’un Divanü Lügat’it Türk adlı eserinden alınmıştır.

İslamiyet öncesi dönemde törenedekileri ve ava çıkacakları coşturmak amacıyla söylenen koşuklar, İslamiyet sonrası halk edebiyatında yerini “Koşma” şiirlerine bırakmıştır. Bu nazım şeklinin divan edebiyatında karşılığı ise “Gazel” olarak kabul görmektedir.

Koşuk Özellikleri

  1. Başta aşk, doğa, güzellik, kahramanlık gibi konular olmak üzere birçok konuda söylenmiştir.
  2. Bu şiirler sığır törenlerinde ve şölenlerde kopuz eşliğinde söylenmiştir.
  3. Törenlerde bu şiirler şaman, kam, baksı ve ozan adı verilen din adamları tarafından okunmuştur.
  4. Henüz başka kültürlerin etkisi görülmediğinden koşukların dili sade ve millidir.
  5. Milli veznimiz olan hece ölçüsüyle söylenmişlerdir.
  6. Genellikle hece ölçüsünün 7, 8 ve 11’li kalıplarıyla oluşturulmuştur.
  7. Nazım birimi olarak o zamandaki tüm şiirlerde olduğu gibi dörtlük tercih edilmiştir.
  8. Kafiye şeması aaab(abab, abcb), cccb, dddb… şeklindedir.
  9. Bu tür şiirlerde genellikle yarım kafiyenin kullanıldığı görülür.
  10. Söyleyeni belli olmadığından anonim ürünlerdir.
  11. Koşuklarda lirik bir söyleyiş bulunmaktadır.

Koşuk Örneği

Kar buz kamuğ erüşdi
Tağlar suvı akışdı
Kökşin bulıt örişdi
Kayguk bolup egrişür ( 6)

Yagmur yagıp saçıldı
Türlük çeçek suçuldı
Yinçü kabı açıldı (8)
Çından yıpar yugruşur

Koydı bulut yağmurın
Kerip tutar ak torın
Kırka koytı ol karın
Akın akar engreşür

(Günümüz Türkçesi ile)
Kar, buz, hepsi eridi ;
Dağların suyu aktı,
Mavi bulut belirdi,
Kayık olup salınır. (7)

Yağmur yağıp saçıldı,
Türlü çiçekler çıktı,
İnci (çiçeği) açıldı,
Sandal’la misk yuğruşur.

Bulut yağmurunu bıraktı,
(havaya) ak ağını gerip tutuyor.
O, karını kırlara bıraktı,
Sel(ler) inleyerek akıyor.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.