Servet-i Fünun Edebiyatı

Tanzimat döneminde edebiyatta başlayan batılılaşma sürecinin, en hızlı ve en etkili yaşandığı dönem 19. yüzyılın son yıllarına tekabül eden Servet-i Fünun edebiyatıdır.

Batıya sıkı sıkıya bağlı olan sanatçılardan oluşan Servet-i Fünun edebiyatının oluşumunda Tanzimat Edebiyatının büyük bir rolü vardır. II. Abdülhamid’in uyguladığı baskı altında toplumsal konulara yönelemeyen genç sanatçılar özellikle de Recaizade Mahmut Ekrem, Abdülhak Hamid Tarhan gibi edebiyatçılardan etkilenerek Fransız edebiyatından da büyük ölçüde yararlanarak “Sanat için sanat” anlayışıyla yeni bir edebiyat fikri geliştirdiler. Bir edebi dönemi ya da hareketi anlayabilmek için bulunulan dönemin şartlarını da iyi tahlil etmek gerekir. Servet-i Fünun edebiyatı için bu söz çok daha geçerli olmaktadır. İşte döneminin getirdiği bedbinlik (umutsuzluk, kötümserlik) bu edebiyatın temelini oluşturur.

Servet-i Fünun Edebiyatının Oluşumu

Aslına bakacak olursak bu edebiyata zemin hazırlayan etkenlerden biri de Tanzimat Edebiyatında ortaya çıkan yeni-eski tartışmasıdır. Yüzyıllarca boyunca Türk edebiyatının büyük bir kısmını oluşturan divan edebiyatı ve Arap etkisine karşı çıkan edebiyatçılar bir edebi tartışma ortamı yarattılar. Yeni edebiyatı en güçlü şekilde savunan isim olarak da Recaizade Mahmut Ekrem kabul görür.

Servet-i Fünun, Recaizade Mahmut Ekrem’in bir öğrencisi tarafından çıkarılan fen dergisidir. Recaizade Mahmut Ekrem, edebiyat hakkındaki bazı düşünceleri bu dergi üzerinden okuyucuya aktarmaya başlar ve kendi görüşleri etrafında birleşen öğrencileri de bir araya getirmeyi başararak onları bu dergi etrafında birleştirir. Derginin baş yazarlığına da Tevfik Fikret getirilir. Bu gençler sert bir şekilde eski edebiyatı eleştirerek kendi sanat görüşlerini paylaştıkları eserlerle okuyucuya aktarır. Kendilerini yeni edebiyatçılar manasında “Edebiyat-ı Cedide” olarak tanımlayan bu gençlerin oluşturdukları edebi akım, Servet-i Fünun dergisi etrafında oluştuğundan daha çok bu isimle anılmışlardır.

Servet-i Fünun edebiyatının oluşum sürecinde birçok kişi ve kaynaktan beslendiği söyleyebiliriz. Yukarıda da bahsettiğimiz gibi Recaizade Ekrem, Abdulhak Hamid Tarhan gibi isimler bunların başında yer almaktadır. Aynı zamanda Batı edebiyatları özellikle de Fransız edebiyatı bu oluşumda büyük bir etkiye sahiptir.

Servet-i Fünun Edebiyatının Özellikleri

1. Edebiyat-ı Cedidenin en önemli özelliği benimsedikleri sanat görüşüdür. “Sanat için sanat” anlayışını benimseyen bu edebiyatçıların edebi özellikleri hakkında bu madde üzerinden çeşitli yorumlar yapmak da mümkün olmaktadır.

2. Şiirlerinde parnasizm ve sembolizm akımın güçlü bir etkisi görülür.

3. Şiirde vezin konusu üzerinde büyük bir titizlikle durmuşlar ve büyük bir kararlılıkla aruz veznini kullanmayı tercih etmişlerdir. Sadece Tevfik Fikret’in çocuklar için yazdığı “Şermin” adlı şiir kitabında hece ölçüsünü kullanmıştır. Aruz ölçüsünü uygularken özellikle de Türkçe kelimelerin bozulmamasına dikkat etmişlerdir.

4. Divan şairlerinin göz için kafiye anlayışının aksine kulak için kafiye anlayışını benimsediler.

5. Servet-i Fünun edebiyatçılarının en çok eleştirilen yönü ise dilleri olmuştur. Tanzimat döneminde başlayan dildeki sadeleşme çabaları bu dönemde ise büyük bir sekteye uğradı. Servet-i Fünuncular dili iyice ağırlaştırmıştır. Özellikle eserlerine Arapça ve Farsçadan yeni kelimeler sokup dili anlaşılmaz hale sokmaları çokça eleştirilmiştir.

6. Gerçeklikten ve toplumdan uzaklaşıp bireyselliğe kaymışlardır. Eserlerinde yalnızlık, umutsuzluk, kötülük, hayal kırıkları vb. konular işlenmiştir. Bunun böyle olmasında dönemin şartları da çok etkili olmuştur. Büyük bir ruhsal çöküntü yaşayan sanatçılar ülkeden kaçıp uzaklaşmak istemişlerdir.

7. Divan şiirinden kalma parça güzelliğini yıkıp şiirde bütün güzelliğine önem vermişlerdir.

8. Batı edebiyatlarından aldıkları  ’sone’ ve ‘terza-rima’ gibi şiir türlerini kullanmışlardır.

9. Tanzimat edebiyatında batıdan Türk edebiyatına geçen edebi türler bu dönemde daha sağlam hale gelmiştir.

10. Roman sanatının bu dönemde sağlam bir yapıya kavuşmuştur.

11. Romanlarda mekan olarak İstanbul ele alınmıştır.

12. Avrupai edebiyat yakından takip edilmiştir.

13. Romanlarda realizmin etkisi görülür.

Serveti Fünun Sanatçıları

Servet-i Fünun içerisinde birçok sanatçı yer almıştır. Şiir türünde Tevfik Fikret ön plana çıkarken roman türünde de Halit Ziya Uşaklıgil başarılı eserler ortaya koymuştur. Bu dönem sanatçılarını şairler ve yazarlar olarak iki başlıkta belirtebiliriz.

Servet-i Fünun şairleri: Tevfik Fikret, Cenap Şahabettin, Süleyman Nazif, Ali Ekrem, Celal Sahir, Faik Ali.

Servet-i Fünun yazarları: Halit Ziya Uşaklıgil, Mehmet Rauf, Ahmet Hikmet, Hüseyin Cahit Yalçın

Servet-i Fünun Edebiyatının Dağılışı

Bu edebi oluşum yaklaşık olarak 6 yıl etkili olmuştur. 1901 yılında Hüseyin Cahit Yalçın’ın Servet-i Fünun dergisinde yazdığı bir makale hükümet tarafından tepkiyle karşılanmış ve dergi kapatılmıştır. Bu olaydan sonra sanatçılar bir daha eserlerini bir arada yayımlama şansı bulamamıştır.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*