Tanzimat, Tanzimat edebiyatı, Tanzimat dönemi, Tanzimat dönemi edebiyatı, Tanzimat dönemi özellikleri, Tanzimat edebiyatı oluşumu, Tanzimat dönemi sanatçıları, Tanzimat edebiyatı hakkında bilgi, YKS Tanzimat Dönemi, KPSS Tanzimat dönemi, Tanzimat dönemi hakkında bilgi

Tanzimat Dönemi Edebiyatı (Oluşumu, Özellikleri, Sanatçıları)

Bu yazımızda YKS, KPSS ile Türk Dili ve Edebiyatı derslerinin konusu olan “Tanzimat Dönemi Edebiyatı“na hazırlık yapmak isteyen öğrencilerimize, bilmeleri gerekenleri hiçbir önemli ayrıntıyı atlamadan kısa ama öz bir şekilde aktaracağız. Tanzimat Dönemi ile ilgili müfredatta yer alan ve sınavda sorumlu olduğunu her konunun başlığını bu yazımızda bulabileceksiniz. Burada yer alan bilgilerin dışında konunun daha ayrıntılı ve geniş anlatımlarına ise her başlığın altında bulunan linkler yardımıyla ulaşabileceksiniz. Tanzimat Edebiyatı konusunun daha iyi anlaşılabilmesi için dönemin sosyal ve siyasi şartlarını bilmek gerekli olduğundan bu edebiyatın oluşum süreciyle konumuza başlıyoruz.

Tanzimat Edebiyatı’nın Oluşumu

Osmanlı Devleti, 18.yüzyıldan itibaren bir duraklama ve sonrasında da hızlı bir şekilde gerileme dönemine girer. Bu sürede eski günlerine dönmek için çare arayan devlet adamları ve aydınlar çeşitli düşünceler üretmeye başlar ancak herhangi bir netice elde edilemez. 19.yüzyıla geldiğimizde bu gerilme sürecinin devam etmesiyle birlikte Batılı devletlerin Osmanlı’nın içişlerine de karışmaya başladıkları görülür. Bunu engellemek ve Avrupalıların gücünü yakalamak için hızlı bir yenilik hareketini başlatmanın elzem olduğu sonucuna varılır. Tarihimizde önemli bir dönüm noktası olan 3 Kasım 1839 tarihinde Gülhane Bahçesi’nde adına “Tanzimat” dedikleri bir ferman halka ilan edilir.

Daha ayrıntılı bilgi için: Ayrıca Bkz-> Tanzimat Edebiyatının Oluşumu

Tanzimat Edebiyatı

Osmanlı Devleti’nde köklü değişiklerin yapılmasının ilk adımı olan fermanla birlikte Batı’ya bir yöneliş de başlar. Bu dönemde Osmanlı gençleri Avrupa’ya gönderilerek eğitim almaları sağlanır. Avrupa edebiyatını yakından tanıma şansına sahip olan gençler buradaki eserleri okuyup etkilenirler. Sonraki aşamada tercüme odaları kurularak bu eserlerin Türkçeye tercüme edilmesi gerçekleşir. Bu hazırlık evresinde batı edebiyatlarını özümseyen gençler yeni bir edebiyat geleneğini başlatacak ilk adımı atacaklardır.

Tanzimat Edebiyatı’nın başlangıcı ise Tercüman-ı Ahval gazetesinin çıkarılması olarak kabul edilir.İlk özel gazetenin yayımlanmasıyla birlikte sanatçılar, batıdaki edebi eserleri önce taklitlerle sonra ise özgün yazımlarla gazeteler çevresinde yayımlamaya ve halka ulaştırmaya başlarlar. Bu nedenle yeni edebiyatın oluşması ve özümsenmesi sürecinde gazetelerin son derece önemli bir payı vardır.  “Tanzimat Dönemi Edebiyatı” ilk özel gazetenin çıkarıldığı tarih olan 1860 ile 1895 yılları arasını kapsayan dönemdir.

Tanzimat Dönemi Özellikleri

  • 1860-1895 yılları arasını kapsayan ve Batılı bir anlayışın hakim olduğu edebiyat dönemidir.
  • Roman, hikaye, deneme, makale, eleştiri gibi birçok türün ilk örnekleri bu dönemde verilmiştir.
  • Batıda hakim olan özgürlük, eşitlik ve vatan gibi kavramlar ilk kez bu dönemde kullanılmıştır.
  • Bu dönemde romantizm, realizm ve natüralizm akımlarının etkisi vardır.
  • Şiirin konusu genişletilmiş ve her şey şiirde tema olarak işlenmiştir.
  • Divan Edebiyatı’nın nazım biçimlerinin yanında Batı’dan alınan nazım biçimleri de kullanılmıştır.
  • Kendi içinde iki farklı dönemde incelenir. Birinci dönem 1860-1877, ikinci dönem ise 1877 ile 1895 yılları arasını kapsar.
  • Birinci dönem sanatçılarında dilde sadeleşme çabaları görülürken ikinci dönem sanatçıları bu anlayışı devam ettirmemişlerdir.
  • Bu dönem sanatçıların sanatçı, öğretmen, devlet adamlığı ve gazeteci gibi çok yönlü özellikleri bulunmaktadır.
  • Edebiyatı halkı aydınlatma ve eğitme de bir araç olarak görmüşlerdir.
  • Ayrıca Bkz-> Tanzimat Dönemi Özellikleri

Tanzimat 1.Dönem Özellikleri

  • Tercüman-ı Ahval gazetesinin çıkmaya başladığı 1860 ile 1877 yılları arasını kapsar.
  • Divan edebiyatının etkisi devam etmiştir.
  • Sanat toplum içindir anlayışı hakimdir.
  • Sanatçılarında dili sadeleştirme çabası bulunur.
  • Devlet adamı sıfatı taşıyan sanatçıları halkı aydınlatma görevini üstlenmişlerdir.
  • Romantizmin etkisi vardır.
  • Bu dönemde birçok türün ilk örnekleri verilmiştir.
  • Ayrıca Bkz-> Tanzimat 1. Dönem Özellikleri

Tanzimat 2.Dönem Özellikleri

  • 1877 ile 1895 yılları arasını kapsar.
  • Sanat sanat içindir anlayışı hakimdir.
  • İlk dönemin aksine bireysel konulara yönelinmiştir.
  • Dilde sadeleşme çabaları bir kenara atılmış ve daha ağır bir dil kullanılmıştır.
  • Realizm ve natüralizm akımlarının etkisi vardır.
  • Bu dönemde eski-yeni tartışması ön plana çıkmıştır.
  • Gazetelerin önemi azalmıştır.
  • Ayrıca Bkz-> Tanzimat 2. Dönem Özellikleri

Tanzimat Dönemi Sanatçıları

Osmanlı Devleti 19.yüzyılda hızlı bir yenileşme hareketi başlatınca gençlerini Avrupa’ya göndererek eğitim almalarını ve oralarıdaki gelişmeleri takip etmelerini amaçlar. Batı’yı tanıyan sanatçıların oluşturdukları yeni anlayış edebiyat tarihimizin seyrini de değiştirir. Bu edebiyat kendi içinde özelliklerine göre iki dönemde incelediğimizden sanatçılarını da iki farklı başlıkta incelememiz doğru olacaktır:

Tanzimat 1. Dönem Sanatçıları

  • İbrahim Şinasi (1826-1871)
  • Namık Kemal (1840-1888)
  • Ziya Paşa (1825-1880)
  • Ahmet Mithat Efendi (1844-1912)
  • Ahmet Vefik Paşa (1823-1891)
  • Şemsettin Sami (1850-1904)
  • Direktör Ali Bey (1844-1899)
  • Ayrıca Bkz-> Tanzimat 1. Dönem Sanatçıları

Tanzimat 2.Dönem Sanatçıları

  • Recaizade Mahmut Ekrem (1847 – 1914)
  • Abdulhak Hamit Tarhan (1852 – 1937)
  • Samipaşazade Sezai (1860 – 1936)
  • Muallim Naci (1850 – 1893)
  • Nabizade Nazım (1862 – 1893)
  • Ayrıca Bkz-> Tanzimat 2. Dönem Sanatçıları

Tanzimat Dönemi Gazeteleri

Gazeteleri sadece haberlerin halka aktarıldığı bir mecra olarak görmek ve değerlendirmek büyük bir hata olacaktır. Özellikle 19.yüzyılda gazete haberlerin halka aktarılmasının yanı sıra halkın aydınlatılması, eğitilmesi ve edebiyatın halka hitap etmesinde kullanılan en önemli araçtı. Bu nedenle bizim edebiyatımızda köklü değişimlerin ve gelişimlerin yaşanmasında gazetelerin çok büyük bir önemi vardır.

Osmanlı Devleti’nde ilk resmi gazete 1831 yılında Takvim-i Vekayi adıyla çıkar. Ancak daha büyük önem arz eden gazete ise 1860 yılında Agah Efendi ve Şinasi tarafından çıkarılan Tercüman-ı Ahval’dir. Bizim edebiyatımız açısından bu gazete önemlidir çünkü bununla birlikte Batı tarzındaki ilk edebiyatımız olan “Tanzimat Edebiyatı” başlamış olur. Gazetelerle birlikte Batı’dan alınan roman, hikaye, deneme, makale, tiyatro gibi yeni türler okuyucusuyla buluşur.

Bu dönemde çıkarılan bazı gazeteler ise şu şekildedir:

  • Takvim-i Vakâyı (1831)
  • Ceride-i Havadis (1840)
  • Tercüman-ı Ahval (1860)
  • Tasvir-i Efkâr (1862)
  • Muhbir (1866))
  • Basiret (1869)
  • İbret (1870)
  • Vakit (1875)
  • Tercüman-ı Hakikat (1878)
  • İkdam (1894)

Ayrıca Bkz-> Tanzimat Dönemi Gazeteleri

Tanzimat Dönemi’nde Roman

Bu döneme kadar bizim edebiyatımızda mesnevi, halk hikayesi olay çevresinde oluşan edebi metinlerimiz olduğundan sanatçılarımız Avrupa’daki romanlara çok da yabancılık çekmemişlerdir. Bu dönemde sanatçılarımız öncelikle yabancı dillerdeki romanları okumuş, onları özümsemiş ve sonrasında da Türkçemize tercüme etmişlerdir.

Tercüme romanlardan sonra zaten aşina olduğumuz roman örneklerini edebiyatımızda ilk kez Tanzimat Dönemi’nde görmekteyiz. Çeviri romanlardan sonra 1872 yılında Şemsettin Sami ilk yerli romanımız olan Taaşşuk-ı Talat ve Fıtnat’ı yazar. Yine bu dönemde daha çok romantizmin etkisiyle ortaya konulan romanlar teknik açıdan kusurlu olsa da edebiyatımızda ilk olmaları açısından önem arz eder.

  • Telemak – Yusuf Kamil Paşa
  • Taaşşuk-ı Tal’at ve Fıtnat – Şemsettin Sami
  • İntibah – Namık Kemal
  • Cezmi – Namık Kemal
  • Araba Sevdası – Recaizade Mahmut Ekrem
  • Karabibik – Nabizâde Nâzım

Ayrıca Bkz-> Tanzimat Dönemi’nde Roman

Tanzimat Dönemi’nde Hikaye

  • Daha önce edebiyatımızda yer alan anlatmaya bağlı metinlerden edindiğimiz tecrübeyle Batı’dan alınan yeni hikaye tekniğine kolayca uyum sağlanır.
  • Konular daha çok günlük yaşamda, tarihten ve ahlaki problemlerden oluşmaktadır.
  • Meddahlığın etkisi ilk hikayelerimiz üzerinde etkili olmuştur.
  • Romantizm akımının tesiri görülür.
  • Sanatçıların hikayelerinde kendi duygu ve düşüncelerini yansıtmaları nedeniyle bu dönem hikayeleri kusurludur.
  • Ahmet Mithat Efendi, Letaif-i Rivayat eseriyle ilk hikaye örneğini vermiştir.
  • Samipaşazade Sezai “Küçük Şeyler” adlı kitabıyla batı tekniğine sahip ilk hikaye örneğini verir.

Ayrıca Bkz-> Tanzimat Dönemi’nde Hikaye

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.