Tanzimat Edebiyatının Oluşumu

Tanzimat dönemi, bazı değişiklilere gidilmesi gerekilen dönemlerde, yeni bir arayış içinde olanların kültürel ve siyasi hareketlerinin sonucunda doğmuş köklü bir değişimdir. Tanzimat, Mustafa Reşit Paşa’nın önderliğinde 3 Kasım 1839 yılında yenileşme amaçlı oluşturulmuş fermandır. İçindeki tüm detaylar; yeni bir anlayış, yeni bir bakış açısı, nasıl olmalıdır konusunu kapsar. Halkın yenileşme çabaları diye adlandırılacak bu olaylar Tanzimat Fermanı diye tarihin tozlu defterlerine işlenecektir. Bu fermanın kabulündeki en önemli faktör Osmanlı Devleti’nin 18 ve 19. yüzyıllarda gerileme yaşamasıdır. Çok eski ve güçlü bir tarihine sahip olan Osmanlı İmparatorluğu 18 ve 19. asırda hızlı bir şekilde gerilemeye başlamıştır. Avrupalı devletlerin sanat, teknoloji, bilim, askeri ve ekonomik olarak hızla geliştiği bu yüzyıllarda, maalesef Osmanlı İmparatorluğu bu gelişmeleri ön göremeyerek büyük bir çöküş içine girmiştir. Bu gerileme esnasında bazı aydınlar ve devlet adamları devleti eski günlerine kavuşturmak için birtakım düşünceleri savunmaya başlamışlardır. Devletin göz göre göre çöküşe gitmesi kabul edilmemiştir ve özellikle askeri alanda olmak üzere tüm alanları kapsayacak bir yenileme hareketi başlatılmıştır. O dönemim yükselen gücü Avrupa örnek alınmaya başlamıştır. Türkçe eğitime önem verilmesi, gazetecilik ve milliyetçiliğin öne çıkması, askeri alandaki büyük çaplı değişimler devletin çökmesini bir süre daha ertelemiştir.

Sanatın gelişmesi ileTanzimat Edebiyatı beraber güçlü ve korkusuz edebiyatçılar da ortaya çıkmıştır. Şinasi’nin Agah Efendi ile beraber çıkardığı gazete Tercüman-ı Ahval; edebi, siyasi ve toplumsal alanda batılılaşmaya atılan ilk adım olmuştur. 1860 yılı (Tercüman-ı Ahval gazetesinin çıkarılması), tarihte Tanzimat Edebiyatı ’nın başlangıcı olarak geçer. Şinasi, Ziya Paşa ve Namık Kemal gibi devrimci bireyler çok önemli şeylerin altına imza atmakla kalmayıp birçok büyük aydının yetişmesinde de rol oynamışlardır. Bu dönem sanatçıları sanatı toplum için yaptıklarını açık açık söylemişlerdir. Ancak ikinci dönem olarak adlandıracağımız 2. Abdülhamit zamanında edebiyatçılar da baskı altında kaldı. Recaizade Mahmut Ekrem, Abdülhak Hamit Tarhan, Samipaşazade Sezai gibi aydınlar, ustaları gibi güçlü kalamamıştır ve sanatı sanat için yaptıklarını söyleyerek padişah korkusuna yenik düşmüşlerdir.

Tanzimat dönemiyle birlikte edebiyatımızda kökten değişiklikler yapılmıştır. Tanzimat öncesinde edebiyatımıza hakim olan divan şiirinin bu ağırlığı kaybolmaya başlamıştır. Devletin işleyişinde ve sosyal yaşamda, batılı anlamda görülen değişimlere edebiyatın kayıtsız kalması da beklenemezdi. Batılı anlamda edebiyatın adımları hızlı bir şekilde atılmaya başlanmıştır. Tanzimat dönemi edebiyatında makale, tiyatro, roman, hikâye, anı, eleştiri gibi türler Türk edebiyatında ilk kez kullanmıştır. Bu türlerin edebiyatımıza girmesi, Tanzimat edebiyatının en önemli özelliğini teşkil eder. Vatan, millet, hürriyet, hak, adalet, kanun gibi kavramlar yayılmaya, halk arasında çok konuşulmaya başlanmıştır. Parça güzelliği anlayışı bütün güzelliği olarak değişmiştir. Karagöz ile Hacivat, ortaoyunu, meddah gibi seyirciye yönelik oyunlar edebiyatımıza girmiştir. Roman ve hikâye türlerinde yüzlerce eser kazandığımız bu dönemde, roman çevirileri yapılmıştır. Sade bir dille eserler yazılmak istense de başarılı olunamamıştır. Şiirin içeriği genel olarak hiç değişmemiştir. Aruz ölçüsünün kullanıldığı alan fazlayken hece ölçüsü sadece deneme amaçlı uygulanmıştır. Ağırlık olarak Fransız edebiyatı örnek alınmıştır. Tanzimat Edebiyatı 1.dönem Tanzimat edebiyatı ve 2.dönem Tanzimat edebiyatı olarak iki başlıkta incelenir. İlk dönemde siyasal anlamda serbestlik gören edebiyatçılar, edebiyatı toplum için yaparken toplumsal olayları ve siyasal kavramları edebiyata sokmuşlardır. İkinci dönemde ise siyasal anlamda baskı gören edebiyatçılar toplumsal konulara yönelememiş ve edebiyatı sanat için yapmak zorunda kalmışlardır.

                Sonuç olarak Osmanlı Devleti’nin sosyal hayatında büyük değişiklik yapan Tanzimat Fermanı edebiyatta da köklü bir değişiklik meydana getirmiştir. Tanzimat Edebiyatı sanatçıları bu dönemde Batı’nın edebiyatını örnek alarak Türk edebiyatına Batılı bir çehre kazandırmıştır. Bu bakımdan Tanzimat Dönemi Türk edebiyatını geniş ve ayrıntılı olarak değerlendirmek gerekmektedir.

Ayrıca Bkz ->

Tanzimat Edebiyatının Özellikleri

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

x

Check Also

Tanzimat Dönemi Edebiyatında Gazetecilik

Osmanlı Devleti’nde ilk gazete örnekleri Tanzimat döneminde verilmiştir. Batı’da büyük bir yer tutan gazetenin Türk ...