Teşbih (Benzetme) – Teşbih-i Beliğ Sanatları

Anlatımı daha güçlü kılmaz amacıyla iki varlık arasında güçlü bir yön üzerinde benzetme yapılmasına teşbih ya da benzetme sanatı denir. Teşbihte ortak bir yön bulunan varlıklar arasında zayıf durumda bulunan kuvvetli varlığa benzetilir.

Teşbih yapılırken dört ögeden yararlanılır ancak benzetme sırasında bu dört ögenin bulunma zorunluluğu yoktur. Benzetme unsurları şunlardır:

Benzeyen: Benzetme sırasında güçsüz durumda olan varlıktır.
Kendisine Benzetilen (K.B.): Benzetme sanatında güçlü yönü olan varlıktır.
Benzetme Yönü (B.Y.): Benzetme ortak olarak aktarılan özelliktir.
Benzetme Edatı (B.E.): Benzetmede kullanılan “Gibi, kadar, sanki, tıpkı, benzer” gibi edatlardır. 

Örnek

Ahmet krallar gibi yaşıyordu.

Yukarıda yer alan cümlede teşbih sanatı Ahmet ile kral arasında yapılmıştır. Ahmet’in yaşantısı kralların lüks hayatına benzetilmiştir. Cümledeki teşbihi ögelerine göre incelersen şu şekilde bir tablo çıkar:

Benzeyen: Ahmet
K.B: Kral
B.Y: Yaşamak
B.E: Gibi

Benzetme Örnekleri:

  • Bin atlı o gün dev gibi bir orduyu yendik.
  • Kükremiş sel gibiyim: Bendimi çiğner, aşarım;
    Sel (Benzetilen), Kükremiş (Benzetme yönü), Gibi (B. Edatı)
  • Benim iman dolu göğsüm gibi serhaddim var.
  • Gözüne mil çekilmiş bir âmâ gibi evler

Yukarıdaki açıklamalarda teşbih sanatında dört benzetme ögesinin de kullanılma zorunluluğunun bulunmadığını belirtmiştir. Her zaman dört öge kullanılmaz ancak kullanılan ögelerin niteliğine göre de teşbih sanatı çeşitli isimler alır. Benzetme çeşitleri şu şekildedir: Teşbih-i Beliğ, ayrıntılı, kısaltılmış, pekiştirilmiş ve yaygın benzetme…

Teşbih-i Beliğ (Güzel Benzetme)

Benzetme ögelerinden sadece “Kendisine benzetilen ve benzeyen” ile yapılan teşbih çeşididir. Teşbih-i Beliğ örneği olarak aşağıdaki cümleler gösterilebilir:

  • Kim bu cennet vatanın uğruna olmaz ki feda?

İstiklal Marşı’mızın yukarıdaki dizesinde de “Cennet gibi güzel vatan” benzetmesinde sadece kendisine benzetilen (Cennet) ve benzeyen (Vatan) ögeleri bulunduğundan teşbih-i beliğ sanatıdır.

  • Dev çocuk arkadaşlarının elinden oyuncakları aldı.
    Dev (Benzetilen), Çocuk (Benzeyen)

Yukarıdaki örnek incelendiğinde sadece iki ögenin bulunduğu görülür. Bu nedenle bu benzetme Teşbih-i Beliğ olarak adlandırılır.

  • Soğukta elma yanakları hemen göze batıyordu.
  • Aslan çocuk hemen araya girdi.
  • Tilki çocuk bizi yine kandırmayı başardı.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*