Mecaz-ı Mürsel (Ad Aktarması)

Ad aktarması olarak da bilinen mecaz-ı mürsel, benzetme amacının dışında bir kelimenin başka bir sözcüğün anlamını karşılayacak şekilde kullanılmasıdır.

Mecaz-ı mürselin gerçekleşebilmesi için şu iki hususa dikkat etmek gerekir:

  1. Benzetme amacının olmaması gerekir. Benzetme amacı taşıdığı anda “İstiare” sanatı olmaktadır.
  2. Sözcüğün gerçek anlamının dışında mecaz anlamda kullanılması gerekir.

Örnek

Yaşar Kemal’i severek okurum.

Yukarıdaki cümlenin benzerlerini günlük hayatımızda sıklıkla kullanmaktayız. Ancak Yaşar Kemal’i okurum derken aslında yazarın kitapları, eserleri kastedilir. Yani eserleri direkt söylemek yerine ad aktarması yapılarak ve eserler kastedilerek yazarın ismi söylenir. İşte benzetme amacı güdülmeden “sanatçı-eser” ilişkisi şeklinde yapılan sanata mecaz-ı mürsel denilmektedir.

Ad aktarması yapılırken; parça-bütün, genel-özel, iç-dış, yazar-eser, yer-insan gibi benzetme ilişkileri kurabilir.

Mecaz-ı Mürsel Örnekleri

Parça-Bütün İlgisi

Herhangi bir varlığın bir parçası söylenerek bütünü kastedilir. Yine aynı şekilde bütün söylenerek parça da kastedilebilir.

Uçak İzmir’e inmek üzereydi. (Bütün söylenerek parça yani İzmir Havaalanı kastedilmiştir.)

Bu tekerlekler nereleri gördü bir bilsen! (Parça söylenerek bütün yani araba kastedilmiştir.)

Sıcak bastı, camı açar mısın? (Cam üzerinden bütün kastedilmiştir.)

İç-Dış İlgisi

Üşüdüğünde sobayı yakarsın. (Sobanın içindekiler yakılır.)

Bir depoyla toplamda 500 km yol yaptık. (Depo denilerek benzin kastedilmiştir.)

Üç bardak içtim. (Bardak değil içindekiler içilir.)

Sanatçı-Eser İlgisi

Zihnim bu şehirden, bu devirden çok uzakta, 
Tanbûri Cemil Bey çalıyor eski plâkta.

Yukarıdaki beyitte plakta çalan “Tanbûri Cemil Bey” değil onun şarkısıdır.

Necip Fazıl’ı severek okurum. (Necip Fazıl’ın eserlerini okuruz.)

Dün akşam Sezen Aksu’yu denedim. (Sezen Aksu’nun şarkılarını dinleriz.)

Yer-İnsan İlgisi

Tüm sınıfı yarın sözlü yapacağım. (Sınıftaki öğrenciler.)

İstanbul trafik sorununun çözülmesini bekliyor. (İstanbul halkı)

Banka gün içinde ödememi yapmamı söyledi. (Banka çalışanları)

Neden-Sonuç İlgisi

Dün geceden beri bereket yağıyor. (Yağmur)

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*