Anonim Halk Edebiyatı, Anonim Halk Edebiyatı özellikleri, Anonim Halk Edebiyatı nedir, Anonim Halk Edebiyatı örnekleri, Anonim Halk Edebiyatı nazım biçimleri, Anonim Halk Edebiyatı temsilcileri

Anonim Halk Edebiyatı (Özellikleri, Nazım Biçimleri, Şiiri, Ürünleri)

Halkın yaşamını bizlere yansıtan anonim halk edebiyatı, söyleyeni belli olmayan sözlü ürünlerden oluşmaktadır. Bu ürünler başlangıçta tabii ki birine aittir ancak zamanla halk tarafından benimsenmiş ve halkın ortak malı olmuşlardır. Anonim halk edebiyatı geleneğinin ürünleri karşımıza nazım (şiir), nesir (düz yazı) ve bir kısmı da nazım-nesir karışık olarak çıkabilmektedir.

Anonim Halk Edebiyatının Özellikleri

  • Bu edebiyat geleneğinde ürünler adından da anlaşılabileceği gibi anonimdir yani yazarları ve söyleyenleri belli değildir.
  • Halkın içinde sözlü olarak yaşayan ve kuşaktan kuşağa aktarılan ürünlerden oluşmaktadır.
  • Bu edebiyatın dili son derece anlaşılır ve sadedir.
  • Ürünler yayıldığı bölgenin dil özelliklerini taşımaktadır. Örneğin İç Anadolu’ya ait olan bir şiirin dili yöresel ağız özellikleri taşımaktadır.
  • Bu edebiyat geleneğinin ürünleri nazım, nesir ve nazım-nesir karışık bir şekilde oluşturulmuştur.
  • Şiirlerde nazım birimi olarak dörtlükler tercih edilmiştir.
  • Şiirlerde hece ölçüsü kullanılmıştır.
  • Bu ürünler Anadolu halkının yaşamını, felsefesini ve dünyaya bakış açısını yansıtmaktadır.
  • Başlangıçta bir kişinin eseri olarak ortaya çıkan ürünler daha sonra halk tarafından benimsenmiş zamanla halkın ortak malı haline gelmiştir. 

Anonim Halk Edebiyatı Nazım Biçimleri

Bu edebiyatın nazım biçimlerini “Mani, türkü, ninni ve ağıt” oluşturmaktadır. Bunları kısaca ele alacak olursak:

1) Mani

  • Halk edebiyatının en kısa nazım biçimidir.
  • Tek dörtlükten oluşur.
  • Genellikle hecenin 7’li kalıbıyla yazılır.
  • Kafiye şeması “aaxa” şeklindedir.
  • Düz, kesik, yedekli ve atışmalı olmak üzere dört çeşidi vardır.
  • Her konuda söylenmektedir.
  • Ayrıca Bkz. ⇒ Mani

2) Türkü

  • Genellikle söyleyeni belli değildir.
  • Türküler belli bir ezgiyle söylenmektedir.
  • Bentlerden oluşmaktadır.
  • Hecenin her kalıbıyla söylenmektedir.
  • Her bendin sonunda tekrar eden dizeye nakarat ya da kavuştak adı verilir.
  • Ezgisine, yapısına ve konusuna göre üç başlıkta sınıflandırılmaktadır.
  • Ayrıca Bkz. ⇒ Türkü

3) Ninni

  • Bebeklerin uyuması için söylenen ezgili şiirlerdir.
  • Genellikle dörtlüklerden oluşmakta ve hece ölçüsüyle söylenmektedir.
  • Ninnilerde “e yavruma e e e”, “hu, hu, hoppala”  şeklinde sözler kullanılmaktadır.
  • Annelerin çocuklarına yönelik sözleri de içermektedir.

Anonim Halk Edebiyatı Nesir Ürünler

Anonim halk edebiyatında nesir ürünleri “Halk hikayeleri, efsaneler, masallar, bilmeceler, fıkralar, geleneksel Türk tiyatrosu” oluşturmaktadır.

Halk Hikayeleri

  • Sözlü olarak halk arasında yaşayan olağanüstü özellikler barındıran aşk ve kahramanlık hikayeleridir.
  • Halk hikayelerinde anlatılan olaylar gerçek ya da gerçeğe yakındır.
  • Nazım-nesir karışık olarak aşıklar ya meddahlar tarafından anlatılır.
  • Aşk ve kahramanlık gibi konularda oluşturulur.
  • Destanlar ile modern hikayeciliğin arasında köprü görevi görür.
  • Türk halk edebiyatında; “Kerem ile Aslı, Ferhat ile Şirin, Tahir ile Zümre” hikayeleri oldukça meşhur olan halk hikayelerinin başında gelir.
  • Ayrıca Bkz. ⇒ Halk Hikayesi

Efsane

  • Halkın arasında gerçekmiş gibi anlatılan hayal gücüyle oluşturulmuş olan olağanüstü hikayelerdir.
  • Efsaneler bir mekan, kişi ya da olay hakkında oluşabilir.
  • İnandırıcı bir şekilde anlatılan bu hikayeler daha çok inançlara dayalıdır.
  • Toplumların inançlarını ve yaşamlarını yansıtır.
  • Ayrıca Bkz. ⇒ Efsane

Masal

  • Halkın arasında anonim olarak oluşan ve olağanüstü özelliklerle süslenmiş çocuklara ders vermek için anlatılan hikayelerdir.
  • Büyülü ve düşsel bir anlatım vardır.
  • Masallarda yer ve zaman kavramı belirsizdir.
  • Masallarda iyilik, cömertlik, doğruluk, yardımseverlik gibi evrensel temalar işlenir.
  • Beş farklı bölümden oluşur.
  • Ayrıca Bkz. ⇒ Masal

Fıkra

  • Gerçeklerden yola çıkarak güldürme amaçlı mizahi bir şekilde anlatılan kısa hikayelerdir.
  • Fıkralar güldürürken düşündürmeyi de amaçlar.
  • Türk Edebiyatı’ndaki en meşhur fıkralar Nasreddin Hoca‘ya aittir.

Karagöz

  • Deriden kesilmiş ve şekil verilmiş tasvirlerle bir perdenin arkasında ışık yardımıyla oynanan ve aynı zamanda gölge oyunu olarak da bilinen geleneksel Türk tiyatrosudur.
  • Halkın ortak malı olan Karagöz; Türk kültürünü, yaşamını ve anlayışını yansıtır.
  • Karagöz oyunu doğaçlama oynanır ve güldürüye dayanır.
  • Oyun genel olarak Karagöz’ün Hacivat’ın sözlerini yanlış anlaması üzerine kuruludur.
  • Her ne kadar başlıca Karagöz ve Hacivat olarak iki tip olsa da oyuna çok sayıda karakter de dahil olur.
  • Yazılı bir metne dayanmayan oyun dört bölümden oluşur.
  • Ayrıca Bkz. ⇒ Karagöz

Meddah

  • Bir topluluk karşısında tek kişinin sahneye çıkıp hikaye anlatıp taklitler yaptığı geleneksel Türk tiyatrosudur.
  • Oyuna anlatan kişi olan meddah, halkın kendisini görebileceği yüksek bir noktada sandalyeye oturarak hikayelerini anlatır.
  • Bu oyunda dekor olarak sadece bir sandalye, değnek ve mendil kullanılır.
  • Meddah oyununu doğaçlama olarak oynar.
  • Meddah hikayelerine “Haak dostum Haak!” şeklinde başlar.
  • Ayrıca Bkz. ⇒ Meddah

Orta Oyunu

  • Palanga adı verilen yuvarlak ve yüksek bir sahnede oynanan ve belli tiplerin etrafından dönen geleneksel tiyatromuzdur.
  • Yazılı bir metnin olmadığı orta oyununda oyun doğaçlama olarak sahnelenir.
  • Ana oyuncular Pişekar ve Kavuklu’dur ancak başka karakterler de oyuna dahil olur.
  • Oyun güldürüye ve taklitlere dayalıdır.
  • Dekor olarak çok az eşya kullanılır.
  • Oyun dört bölümden oluşur.
  • Ayrıca Bkz. ⇒ Orta Oyunu

Tekerleme

  • Genellikle masal gibi anlatıların başında ya da sonunda söylenerek dinleyicilerin ilgisini çekmeyi amaçlanan kulağa hoş gelen ahenkli seslerden oluşan sözlerdir.

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.