Halk Edebiyatı, Halk Edebiyatı Özellikleri, Türk Halk Edebiyatı

Halk edebiyatı, halk kültüründen oluşmuş ve kapsamı oldukça geniş olan bir edebiyat geleneğidir. Bu nedenle “Halk Edebiyatı nedir?” sorusunun cevabını kısa bir şekilde vermemiz mümkün değildir. Halk edebiyatının kökeni İslamiyet öncesine kadar gidebildiğinden aslında edebiyatımızdaki en eski ve milli gelenek olması bakımından ayrıca önem arz etmektedir. Bu edebiyatın temelini halkın kendi kendine oluşturmuş olduğu sözlü ürünler oluşturmaktadır.

Türk Halk Edebiyatı kültürü İslamiyet öncesi dönemden günümüze kadar uzanan bölümde birçok edebi türe sahip olmuştur. Bu türlerle birlikte halk edebiyatı Anadolu’da uzun yıllar büyük bir rağbet görmüştür. Bu türlerin kullanımı günümüzde azalmış olsa da varlığını sürdürmeye devam etmektedir.  Özellikle aşıklık geleneği Anadolu’nun bazı bölgelerinde hala yaşamaktadır.

Halk edebiyatında musikinin çok önemli bir yeri bulunmaktadır. Şairler şiirlerini bir yere yazmaktan çok sözlü olarak saz eşliğinde aktarmayı tercih etmişlerdir. Bu nedenle yüzyıllar öncesinde şairlerin söylemiş olduğu şiirler günümüze kadar varlığını sözlü olarak sürdürmüştür. Belki de şiirlerin saz eşliğinde söylenmesi halk arasında bu eserleri kalıcı kılmıştır.

Bu edebiyat geleneği içinde “Halk edebiyatı sanatçıları” kolay bir şekilde yetişmemiştir. Tanınan ve sevilen bir şair olabilmek için ozanlar usta-çırak ilişkisi altında uzun yıllar her anlamda zorlu ve iyi bir eğitimden geçmişlerdir. Bu geleneği devam ettirmek için bu sefer kendileri bir çırak yetiştirmeye başlamışlardır. Halk edebiyatı şairleri başlıca şu üç ortamda yetişmiştir: 1. Köyler, 2. Asker ocakları, 3. Şehirler

Halk Edebiyatının Özellikleri

Türk Edebiyatı içinde köklü bir geçmişi olan ve içinde tarihi izlerimizin yer aldığı Halk Edebiyatı konu anlatımı sonrasında konuyu özetlemek anlamında “Halk Edebiyatının genel özellikleri“ni şu şekilde sıralayabiliriz.

1. Dil oldukça sade ve yalın bir şekilde kullanılmıştır. Halk edebiyatı ürünleri incelendiğinde divan edebiyatında yer alan dilde süsleme gayretinin olmadığı görülür.

2. Halkın konuştuğu dil olan Türkçe, edebiyat dili olarak tercih edilmiştir.

3. Eserlerde halkın yaşayışı, düşüncesi ve kültürü işlenmiştir.

4. Şairler daha çok okumamış ancak usta-çırak ilişkisi altında yetişmiş kişilerdir.

5. Şiirlerde daha çok aşk, doğa, ayrılık, özlem, ölüm, din, zamandan şikayet ve tasavvuf konuları işlenmiştir. Divan edebiyatının tam tersi olarak soyut değil somut konular ağırlıktadır.

6. Bu edebiyat geleneği büyük bir oranda şiire dayanmaktadır.

7. Aşıklar şiirlerini saz eşliğinde doğaçlama olarak söylemiştir.

8. Düz yazı türünde daha çok “Halk hikayeleri” şairler tarafından söylenmiştir.

9. Şiirlerin nazım birimi dörtlüktür.

10. Halk şiirinin ölçüsü ise milli veznimiz hece ölçüsüdür. Hece ölçüsünün genellikle 7’li, 8’li ve 11’li ölçüleri kullanılmıştır. Kafiye olarak da genellikle yarım kafiye kullanılmıştır.

11. Şiirler daha çok -özellikle aşık edebiyatında- irticalen yani doğaçlama bir şekilde söylenmiştir. Şiirler doğaçlama bir şekilde söylendiğinden anlamda bir derinlik ve biçim olarak mükemmellik aranmaz.

12. Halka yönelik bir edebiyat olduğundan deyimlerine ve halk söyleyişlerine sıkça yer verilmiştir.

13. Şiirlerin başlıkları özel olarak atılmaz, şiir hangi biçimde yazılmışsa o şekilde isimlendirilmiştir. (Örneğin; koşma, varsağı, mani gibi.) 

14. Gelenek olarak İslamiyet öncesi Türk kültürüne dayanan bu edebiyat, konu, biçim ve dil bakımından herhangi bir yabancı kültürden pek etkilenmemiştir.

15. Halk edebiyatı ürünleri ağırlıklı olarak şiirlerden oluşmuştur. Ancak az da olsa nesir içermektedir.

16. Düzyazılara yani nesirlere örnek olarak halk hikâyelerini, efsaneleri, atasözlerini, geleneksel tiyatroları ve fıkraları verebiliriz.

17. Halk şiirlerinde çok uzun bir süre ve yoğunlukla hece ölçüsü kullanılsa da özellikle divan edebiyatına özenen bazı şairlerin aruz veznini kullandığı görülür. Özellikle medrese eğitimi alan şairlerin bu şekilde bir yönelime kapıldığını söyleyebiliriz.

Halk edebiyatı kendi içerisinde özelliklerine göre üç başlıkta incelenir:

a) Anonim (Ortak) Halk edebiyatı
b) Âşık Edebiyatı (Saz Şiiri)
c) Tekke (Tasavvuf) Edebiyatı

2 yorum

  1. Çok yardımcı oldu, teşekkürler.

  2. Halk Edebiyatı Özellikleri

    Çok teşekkür ederim bilgi için

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.