Koşma, Koşma nedir, koşma özellikleri, koşmanın özellikleri, koşma türleri, koşma örnekleri

KOŞMA (Koşma Nedir? Koşmanın Özellikleri, Koşma Türleri ve Örnekleri)

Öncellikle konumuza “Koşma nedir?” sorusunun cevabıyla başlayalım: Köken olarak İslamiyet öncesi Türk Edebiyatı’ndaki koşuk türüne dayanan; aşk, ayrılık, ölüm, tabiat, kahramanlık gibi konularının işlendiği halk şiiri nazım biçimine koşma denir.

Halk edebiyatı şiirleri arasında en çok sevilen ve tercih edilen nazım şekli koşma olmuştur. İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı’nda yer alan “koşuk” nazım şeklinin İslamiyet sonrasın aşık tarzı halk şiirindeki devamı ve karşılığıdır. İslamiyet öncesinde bazı törenlerde o dönemin din adamları tarafından kopuz eşliğinde söylenen koşuklar, İslamiyet sonrasında da aşıklar tarafından saz eşliğinde söylenmeye devam edilmiştir. Divan edebiyatı denilince nasıl ki akla gazel geliyorsa halk edebiyatı denildiğinde de akla gelen ilk şiir türü koşmadır. Özellikle koşmanın aşk ve güzellik konularını dile getiren güzelleme çeşidi gazele tema olarak çok benzemektedir. Bu nedenle gazelin halk edebiyatındaki karşılığı olarak kabul gören nazım şekli koşmadır. Koşmalar dini konular dışında genelde her türlü temada söylenmiştir. Genel olarak; aşk, doğa, ölüm, sevgi, güzellik, yalnızlık, kahramanlık, yiğitlik konuları işlenmiştir.

Koşma kelimesi “Koş-” fiilinden türemiştir. “Koş-” fiili edebiyat dilinde türkü söylemek manasına gelmektedir. Hatta Divan-ü Lügat’it Türk‘te “Koş” kelimesi türkü söylemek manasında anlatılmıştır.

Koşma özellikleri

  1. Dörtlük sayısı genellikle 3-6 arasında değişmektedir.
  2. Hece ölçüsüyle yazılan koşmalar genellikle hecenin 8’li ve 11’li kalıbıyla yazılır. Koşmalarda daha çok hecenin 11’li kalıbı tercih edilmiştir.
  3. Lirik bir şiir türü olan bu nazım şeklinde aşk, ayrılık, doğa, savaş, kahramanlık gibi konular işlenir.
  4. Halk şiirinin bir özelliği olarak bu nazım şeklinin de dili halkın anlayabileceği kadar sadedir.
  5. Son dörtlükte şairin mahlası yer alır.
  6. Bu şiirlerde kullanılan kafiye şeması aaab(abab), cccb, dddb, eeeb şeklindedir.
  7. Daha çok yarım kafiye tercih edilmiştir.
  8. Konularına göre güzelleme, koçaklama, taşlama ve ağıt isimlerini alır.
  9. İslamiyet öncesi koşuk söyleme geleneğinin devamı şeklindedir.
  10. Divan edebiyatındaki gazelin halk edebiyatındaki karşılığıdır.
  11. Koşmalarda benzetme sanatı çokça kullanılır. Özellikle sevgili ceylana benzetilir sık sık.
  12. Sözlü bir nitelik taşıyan bu şiirler saz eşliğinde söylenmiştir. 

Koşma Örnekleri

Örnek 1

Uykudan uyanmış şahin bakışlım
Dedim sarhoş musun söyledi yok yok
Ak ellerin elvan elvan kınalım
Dedim bayram mıdır söyledi yok yok

 Dedim ne gülersin dedi nazımdır
Dedim kaşın mıdır dedi gözümdür
Dedim ay mı doğdu dedi yüzümdür
Dedim ver öpeyim söyledi yok yok
Kul Nesimi

Örnek 2

Vara vara vardım ol kara taşa,
Hasret ettin beni kavim kardaşa,
Sebep ne gözden akan kanlı yaşa,
Bir ayrılık, bir yoksulluk, bir ölüm

Nice sultanları tahttan indirdi
Nicesinin gül benzini soldurdu
Nicelerin gelmez yola gönderdi
Bir ayrılık, bir yoksulluk, bir ölüm

Karacoğlan der ki kondum göçülmez
Acıdır ecel şerbeti içilmez
Üç derdim var birbirinden seçilmez
Bir ayrılık, bir yoksulluk, bir ölüm
                                  Karacaoğlan

Koşma Türleri

Konularına göre koşmalar dört başlıkta toplanır: güzelleme, koçaklama, taşlama, ağıt…

Güzelleme: Lirik temalı koşmalardır. Genellikle aşk, ayrılık, özlem, doğa gibi duygulara hitap eden bir nazım türüdür. Halk edebiyatında güzellemelerin en güzel örneklerini Karacaoğlan vermiştir. Güzellemelerin Divan Edebiyatındaki karşılığı gazeldir.

Ayrıca Bkz ->  GÜZELLEME

Koçaklama: Savaş, kahramanlık ve yiğitlik konularını işleyen koşmalardır. Türk Halk Edebiyatında koçaklamaların en güzel örneklerini Köroğlu  ve Dadaloğlu vermiştir.

Taşlama: Bir durumu eleştiren, toplulukların ya da kişilerin aksaklıklarını eleştiren, iğneleyen nazım türüdür.

Ayrıca Bkz ->  TAŞLAMA

Ağıt: İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatında saguların halk edebiyatındaki karşılığı ve devamıdır. Bir kişinin ölümünü ve ölümünden duyulan üzüntüyü dile getiren şiirlerdir. Ağıtın Divan Edebiyatındaki karşılığı mersiyedir.

10.Sınıf Konuları I Mani I İlahi I Nefes 

Cevapla

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar işaretlenmelidir *

*

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.